چرا بیماران دیابتی دچار درد مفاصل می‌شوند؟

آیا دیابت سبب درد مفاصل می‌شود؟

بسیاری از بیماران دیابتی متوجه می‌شوند که به‌مرور زمان دچار خشکی یا درد مفاصل می‌شوند؛ به‌ویژه هنگام صبح یا بعد از نشستن‌های طولانی. 

علت اصلی این وضعیت، بالا بودن قند خون است که سبب التهاب، آسیب عصبی و کاهش جریان خون در بافت‌های اطراف مفصل می‌شود.

در نتیجه همین موضوع خشکی، درد و محدودیت حرکتی ایجاد خواهد کرد. این دردها به‌تدریج ظاهر می‌شوند و اگر قند خون کنترل نشود، شدیدتر می‌شوند. 

برخلاف آرتروز که بیشتر به دلیل ساییدگی مفصل ایجاد می‌شود، درد مفاصل در بیماران دیابتی همراه با بی‌حسی، خشکی و درگیری هم‌زمان چند مفصل است و با مدیریت صحیح دیابت قابل کنترل و پیشگیری است.

در سایت Towson Orthopaedic Associates می‌خوانیم:

طبق گفته بنیاد آرتریت آمریکا، افرادی که دیابت دارند و بیماری‌شان کنترل نمی‌شود، دو برابر بیشتر در معرض ابتلا به آرتریت و درد شدید مفصلی قرار دارند.

به همین دلیل مهم است تا با علائم هشدار و روش‌های پیشگیری از این دردهای مفصلی آشنا باشیم. 

علت درد مفاصل در بیماران دیابتی چیست؟

شاید فکر کنید درد مفاصل در بیماران دیابتی فقط به دلیل افزایش سن یا فرسایش مفصل است؛ اما واقعیت این است که دیابت خودش می‌تواند عامل اصلی باشد. ترکیبی از التهاب مزمن، آسیب عصبی و فشار اضافی روی مفاصل باعث می‌شود درد، خشکی و محدودیت حرکتی در افراد دیابتی رایج شود. در ادامه 3 علت اصلی درد مفاصل در بیماران دیابتی را بررسی کرده‌ایم:

1- نقش التهاب مزمن در درد مفاصل

قند خون بالا و نوسانات قند در بدن سبب فعال شدن سیستم ایمنی و تولید ترکیبات التهابی می‌شوند. این التهاب مزمن نه تنها به مفاصل آسیب می‌رساند، بلکه سبب درد، تورم و خشکی مفصل می‌شود. به همین دلیل، یکی از علل اصلی درد مفاصل در بیماران دیابتی، التهاب مزمن است که اغلب با کنترل قند خون کاهش می‌یابد.

2- آسیب به اعصاب و گردش خون ضعیف در مفاصل

دیابت می‌تواند به اعصاب محیطی و عروق خونی آسیب برساند. کاهش جریان خون و آسیب عصبی باعث می‌شود مفاصل مواد مغذی کافی دریافت نکنند و حس درد تشدید شود. این وضعیت هم باعث ناراحتی می‌شود هم احتمال آسیب‌های طولانی‌مدت مفصل را نیز افزایش می‌دهد.

3- اضافه وزن و فشار به مفاصل

اضافه وزن در بیماران دیابتی باعث فشار بیشتر روی مفاصل به‌ویژه زانو، لگن و کمر می‌شود. این فشار اضافی، فرسایش غضروف‌ها و درد مزمن را تشدید می‌کند. بنابراین مدیریت وزن، ورزش منظم و سبک زندگی سالم، نقش کلیدی در کاهش درد مفاصل در بیماران دیابتی دارد.

شایع‌ترین مشکلات مفصلی در بیماران دیابتی

درد مفاصل در بیماران دیابتی فقط یک ناراحتی ساده نیست؛ گاهی اولین زنگ خطر آسیب‌های پنهان ناشی از دیابت است. قند خون بالا می‌تواند به‌مرور حرکت مفاصل را محدود کند، درد ایجاد کند و کیفیت زندگی را کاهش دهد. در ادامه با رایج‌ترین مشکلات مفصلی مرتبط با دیابت آشنا می‌شویم.

سندرم دست دیابتی (درد دست در دیابت)

اگر هنگام باز کردن انگشتان یا مشت کردن دست‌ها احساس خشکی، سفتی یا محدودیت حرکتی دارید، ممکن است دچار سندرم دست دیابتی شده باشید. در این شرایط، معمولا بستن دکمه‌ها، نوشتن، کار کردن با گوشی تلفن همراه یا حتی گرفتن قاشق غذا، برای شما سخت و دردآور است؛ کارهای ساده‌ای که قبلا بدون مشکل آن‌ها را انجام می‌دادید، حالا به امری سخت مبدل شده‌اند.

 این مشکل یکی از شایع‌ترین دلایل درد مفاصل در بیماران دیابتی است و به دلیل تغییر ساختار بافت‌های اطراف مفصل در اثر قند خون بالا ایجاد می‌شود. نتیجه آن کاهش انعطاف‌پذیری انگشتان و دشوار شدن انجام کارهای روزمره مانند نوشتن، گرفتن اشیا یا بستن دکمه لباس است.

شانه یخ‌زده در بیماران دیابتی

بسیاری از بیماران دیابتی مبتلا به شانه یخ‌زده می‌گویند حتی پوشیدن لباس یا بالا بردن دست برایشان دردناک می‌شود. این عارضه یکی از شایع‌ترین علل درد مفاصل در بیماران دیابتی است و معمولا به‌صورت تدریجی و همراه با محدودیت شدید حرکت ظاهر می‌شود.

تحقیقات نشان می‌دهد شیوع این عارضه در مبتلایان به دیابت چند برابر افراد سالم است. این مشکل نه‌تنها باعث درد مفاصل در بیماران دیابتی می‌شود، بلکه خواب شبانه، لباس پوشیدن و حتی حرکات ساده دست را نیز مختل می‌کند.

آرتریت روماتوئید و دیابت

ابتلا به دیابت نوع 1 می‌تواند زمینه‌ساز تشدید التهاب مفاصل و بروز آرتریت روماتوئد شود. بالا بودن قند خون با افزایش التهاب مزمن، روند تخریب مفاصل را سرعت می‌بخشد و سبب درد، تورم و خشکی صبحگاهی می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از افراد مبتلا هم‌زمان با دیابت، علائم آرتریت را تجربه می‌کنند و درد مفاصل در بیماران دیابتی در این گروه شدیدتر و ماندگارتر است.

درد انگشتان پا و زانو در دیابت

یکی از مشکلات رایج دیگر، درد نامشخص در انگشتان پا است. بیماران دیابتی همواره دردهایی را گزارش می‌دهند که در آن، حتی فشرده شدن طبیعی انگشتان پا در کفش، دردناک و غیر قابل تحمل است. 

به جز آن، درد زانو نیز در این بیماران به شدت رایج است. همین درد، بالا رفتن از پله‌ها، نشستن و گاهی راه رفتن طبیعی را سخت می‌کند. برخی بیماران می‌گویند اگر مدتی هر چند کوتاه روی صندلی یا داخل ماشین بنشینند، زانوهایشان به اصطلاح قفل کرده و راه رفتن بعد از آن بسیار سخت است. 

علت این مشکلات، همان تغییر بافت مفاصل و خشکی ناشی از دیابت است. به عبارت دیگر، فشار وزن، التهاب مزمن، آسیب عصبی و کنترل نامناسب قند خون همگی باعث درد زانو و انگشتان پا می‌شوند.

نوروپاتی و دردهای مفصلی

گاهی درد مفاصل در بیماران دیابتی فقط به خود مفصل مربوط نیست، بلکه از آسیب عصبی ناشی از دیابت سرچشمه می‌گیرد. نوروپاتی دیابتی می‌تواند باعث درد تیرکشنده، سوزش، گزگز یا احساس سنگینی در اطراف مفاصل شود؛ حتی زمانی که ساختار مفصل سالم به نظر می‌رسد. این نوع درد اغلب شب‌ها تشدید می‌شود و بدون کنترل قند خون، به‌مرور شدیدتر خواهد شد.

بسیاری از بیمارانی که به نوروپاتی دیابتی مبتلا هستند، ممکن است به پای شارکو دیابتی نیز مبتلا شوند. پای شارکو دیابتی منجر به شکستن استخوان پا و حتی تغییر ظاهر پا خواهد شد. در این بیماری اعصاب ساق و مچ پا دچار آسیب شده و حتی زخم‌هایی نیز روی پا نمایان می‌شود. علت اصلی این بیماری هنوز کشف نشده و در بسیاری از بیماران دیابتی به خصوص بعد از پیوند عضو دیده می‌شود.

درد استخوان در دیابت

برخی بیماران دیابتی از درد عمقی و تیرکشنده در پا یا دست شکایت دارند که شبیه درد استخوان به نظر می‌رسد. این درد اغلب ناشی از آسیب عصبی یا کاهش گردش خون در بافت‌های استخوانی است و ممکن است بدون التهاب مفصل ظاهر شود. کنترل قند خون، ورزش ملایم و بررسی منظم پزشکی می‌تواند شدت این درد را کاهش دهد.

علائم هشدار دهنده درد مفاصل در دیابت

نکته مهمی که درباره درد مفاصل ناشی از دیابت باید بدانید این است که قرار نیست زندگی را به کام شما تلخ کند و درمانی نداشته باشد؛ این درد معمولا به صورت تدریجی آغاز می‌شود و هوشیاری در رابطه با علائم هشدار دهنده، می‌تواند شما را به سمت درمان و از بین رفتن این دردها هدایت کند.

 در همین راستا، بعضی نشانه‌ها هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص به موقع این علائم می‌تواند از بروز آسیب‌های جدی جلوگیری کند و کیفیت زندگی شما را حفظ کند. اگر درد مفاصل شما با یکی از نشانه‌های زیر همراه باشد، باید جدی گرفته شود:

• درد شدید و ناگهانی که مانع حرکت مفصل می‌شود
• تورم قابل توجه یا قرمزی مفصل
• افزایش دمای مفصل یا احساس گرما و التهاب
• محدودیت حرکت مفصل به طوری که فعالیت‌های روزمره مختل شود

این علائم می‌توانند نشان‌دهنده عفونت، التهاب شدید یا آسیب ساختاری مفصل باشند که نیاز به پیگیری پزشکی فوری دارند.

در موارد زیر حتی در صورت خفیف بودن درد، بهتر است فورا به پزشک مراجعه کنید:

• بی‌حسی یا گزگز ناگهانی در دست یا پا
• درد مفصل همراه با تب یا لرز
• خونریزی یا ترشح غیرعادی از مفصل
• درد مفصلی که با استراحت بهتر نمی‌شود و روز به روز شدیدتر می‌شود

شناخت این علائم به شما کمک می‌کند درد مفاصل در بیماران دیابتی را کنترل کرده و از آسیب‌های بلندمدت جلوگیری کنید.

روش‌های تشخیص درد مفاصل در افراد دیابتی

تشخیص زودهنگام درد مفاصل در بیماران دیابتی به کنترل بهتر و پیشگیری از آسیب‌های شدید کمک می‌کند. این تشخیص از طریق دو روش انجام می‌شود:

• معاینه بالینی: پزشک حرکات مفصل، تورم، خشکی و دامنه حرکتی را بررسی می‌کند.
• آزمایش‌ها و تصویربرداری: گاهی برای تشخیص دقیق، آزمایش خون، رادیوگرافی، سونوگرافی یا MRI انجام می‌شود تا علت درد مشخص شود.

این روش‌ها به شناسایی دقیق علت درد و انتخاب درمان مناسب کمک می‌کنند.

ورزش‌های مناسب برای بیماران دیابتی با درد مفاصل

اگر فکر می‌کنید با داشتن درد مفاصل در بیماران دیابتی باید ورزش را کنار بگذارید، خبر خوب این است که برعکس، انجام درست برخی حرکات ورزشی می‌تواند بهترین درمان باشد. ورزش‌های مناسب نه‌تنها درد را کاهش می‌دهند، بلکه خشکی مفاصل را کم کرده، قند خون را بهتر کنترل می‌کنند و کیفیت زندگی را بالا می‌برند. از جمله این حرکات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

حرکات کششی ایمن

تجربه نشان داده حتی چند دقیقه حرکات کششی سبک در طول روز می‌تواند خشکی صبحگاهی مفاصل را کاهش دهد و انجام کارهای ساده مثل راه رفتن یا نشستن و برخاستن را راحت‌تر کند.

این تمرین‌ها فشار زیادی به بدن وارد نمی‌کنند و برای بیماران دیابتی بسیار ایمن هستند. مزایای حرکات کششی برای درد مفاصل در بیماران دیابتی عبارتند از:

• کاهش خشکی و سفتی مفاصل
• بهبود دامنه حرکتی
• کمک به کاهش درد در طول روز

ورزش‌های کم‌فشار مثل پیاده‌روی و شنا

ورزش‌های کم‌فشار بهترین انتخاب برای افرادی هستند که هم دیابت دارند و هم با درد مفاصل دست‌وپنجه نرم می‌کنند. پیاده‌روی منظم و شنا بدون وارد کردن فشار به مفاصل، گردش خون را بهبود می‌دهند و التهاب را کاهش می‌دهند.

فواید این ورزش‌ها به شرح زیر هستند:

• کاهش درد مفاصل در بیماران دیابتی
• کمک به کنترل قند خون
• تقویت عضلات اطراف مفاصل و پیشگیری از آسیب

تغذیه مناسب برای کاهش درد مفاصل در دیابت

اگر به دنبال راهی ساده، طبیعی و موثر برای کاهش درد مفاصل در بیماران دیابتی هستید، باید از بشقاب غذایتان شروع کنید. تغذیه درست می‌تواند التهاب را کاهش دهد، قند خون را بهتر کنترل کند و از آسیب بیشتر به مفاصل جلوگیری کند. به همین دلیل، مصرف غذاهای ضد التهاب همواره در این شرایط توصیه شده‌اند. این خوراکی‌ها به کاهش التهاب مفاصل و بهبود درد کمک می‌کنند:

• ماهی‌های چرب آب سرد مثل سالمون و ساردین
• روغن زیتون فرابکر
• سبزیجات برگ سبز مثل اسفناج و کلم بروکلی
• گوجه فرنگی
• میوه‌های سرشار از آنتی‌اکسیدان مثل توت‌ها و انار، آناناس
• مغزها و دانه‌ها مثل گردو و بذر کتان
• حبوبات به خصوص عدس
• شکلات تلخ
• مکمل‌هایی مثل قرص امگا 3 و قرص کلسیم و قرص ویتامین D در صورت تایید پزشک

در سایت valley orthopaedic می‌خوانیم:

انتخاب غذاهایی که التهاب را کاهش می‌دهند، بافت همبند را تقویت می‌کنند و تراکم استخوان را افزایش می‌دهند، می‌تواند از مفاصل محافظت کند، از آسیب جلوگیری کند و به کاهش طبیعی درد مفصل کمک کند.

چه مواد غذایی در زمان بروز درد مفاصل ممنوع هستند؟

برخی غذاها می‌توانند التهاب را تشدید کرده و درد مفاصل در بیماران دیابتی را بدتر کنند؛ از جمله این مواد غذایی عبارتند از:

• قندهای ساده و شیرینی‌جات
• غذاهای فرآوری‌شده و فست‌فودها
• نوشیدنی‌های شیرین و صنعتی
• چربی‌های ناسالم مثل روغن‌های جامد و سرخ‌کردنی‌ها

پیشگیری از درد مفاصل در بیماران دیابتی

پیشگیری از درد مفاصل در بیماران دیابتی نقش مهمی در حفظ تحرک، استقلال فردی و کیفیت زندگی دارد. رعایت سبک زندگی سالم، کنترل وزن و مدیریت صحیح قند خون می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات مفصلی مرتبط با دیابت جلوگیری کرده یا شدت آن‌ها را کاهش دهد. در ادامه روش‌های پیشگیری از بروز این دردها را به شما معرفی کرده‌ایم:

کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم

حفظ وزن متعادل باعث کاهش فشار مکانیکی بر مفاصل، به‌ویژه زانو، لگن و ستون فقرات می‌شود. فعالیت بدنی منظم نیز با تقویت عضلات اطراف مفاصل، بهبود گردش خون و کاهش التهاب، نقش موثری در پیشگیری از درد مفصلی دارد. ورزش‌های کم‌فشار مانند پیاده‌روی، شنا و حرکات کششی منظم، انتخاب‌های مناسبی برای بیماران دیابتی محسوب می‌شوند.

نقش کنترل قند خون در سلامت مفاصل

کنترل پایدار قند خون از بروز التهاب مزمن، آسیب عصبی و اختلالات گردش خون جلوگیری می‌کند که همگی از عوامل اصلی درد مفاصل در بیماران دیابتی هستند. پایبندی به درمان دارویی، تغذیه اصولی و پایش منظم قند خون می‌تواند به حفظ سلامت مفاصل و کاهش خطر بروز دردهای مزمن کمک کند.

درمان پا درد، درد انگشتان پا و زانو درد در بیماران دیابتی

درمان درد پا، درد انگشتان پا و زانو درد در بیماران دیابتی، با ترکیبی از کنترل دقیق قند خون، ورزش‌های سبک و منظم، و مراقبت از وزن بدن امکان‌پذیر است. برای درد پا و انگشتان پا، درمان‌های زیر پیشنهاد می‌شوند:

• پوشیدن کفش‌های طبی و جوراب‌های مناسب بیماران دیابتی
• ماساژ ملایم 
• تمرینات کششی انگشتان 

در مورد زانو درد در بیماران دیابتی، ورزش‌های کم‌فشار مانند پیاده‌روی، شنا و حرکات کششی زانو کمک می‌کنند تا فشار روی مفصل کاهش یابد و عضلات اطراف آن تقویت شوند. 

علاوه بر این، در صورت شدت درد یا تورم، مراجعه به پزشک متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپی برای ارزیابی دقیق و تجویز درمان دارویی یا فیزیوتراپی ضروری است. 

رعایت این نکات می‌تواند هم درد را کنترل کند و هم از پیشرفت آسیب‌های مفصلی در بیماران دیابتی جلوگیری نماید.

چه زمانی باید برای درد مفاصل به پزشک مراجعه کرد؟

اگرچه درد مفاصل در بیماران دیابتی در بسیاری از موارد با اصلاح سبک زندگی و کنترل قند خون قابل مدیریت است، اما در برخی شرایط مراجعه به پزشک ضروری است تا از بروز آسیب‌های جدی و ماندگار جلوگیری شود. در موارد زیر بهتر است حتما به پزشک مراجعه کنید:

• درد مفصل شدید، ناگهانی یا مداوم که با استراحت بهبود نمی‌یابد
• تورم، قرمزی یا گرمی غیرطبیعی مفصل
• محدودیت حرکتی قابل توجه یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره
• درد مفصل همراه با تب، ضعف عمومی یا کاهش وزن بی‌دلیل
• بی‌حسی، گزگز یا درد تیر کشنده در اطراف مفصل
• سابقه دیابت همراه با بدتر شدن تدریجی درد مفاصل

تشخیص به‌موقع این علائم می‌تواند از پیشرفت درد مفاصل در بیماران دیابتی و بروز عوارض جدی جلوگیری کند.

سخن آخر

درد مفاصل در بیماران دیابتی اگرچه شایع است، اما سرنوشت اجتناب‌ناپذیر دیابت محسوب نمی‌شود. با کنترل منظم قند خون، رعایت تغذیه سالم، فعالیت بدنی اصولی و مراجعه به‌موقع به پزشک، می‌توان از بروز یا پیشرفت این دردها جلوگیری کرد و کیفیت زندگی را حفظ نمود. آگاهی، پیشگیری و اقدام به‌موقع، سه کلید اصلی برای داشتن مفاصلی سالم در کنار مدیریت موفق دیابت هستند. اگر سوالات و دغدغه های ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز نیست، از قسمت نظرات، هرگونه سوال و ابهام خود را مطرح کرده تا پزشکان ما پاسخگوی شما باشند.