بیماری‌های ناخن و راه درمان آن‌ها را بشناسید

ناخن‌ها چه چیزی درباره سلامت بدن می‌گویند؟

ناخن‌ها فقط یک بخش زیبایی از دست و پا نیستند؛ آن‌ها می‌توانند آینه‌ای از وضعیت سلامت عمومی بدن باشند. تغییر رنگ، ضخامت، شکل یا استحکام ناخن‌ها گاهی به دلایل ساده‌ای مثل ضربه، افزایش سن یا تماس با مواد شیمیایی رخ می‌دهد؛ اما در برخی موارد می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های داخلی مانند کم‌خونی، اختلالات تیروئید، بیماری‌های قلبی و ریوی، مشکلات کبدی یا عفونت‌های سیستمیک باشد. بررسی دقیق این تغییرات می‌تواند به تشخیص زودهنگام بسیاری از مشکلات پزشکی کمک کند.

همه تغییرات ناخن به معنی بیماری نیستند. لک‌های سفید ناشی از ضربه‌های خفیف، خطوط عمودی مرتبط با افزایش سن یا شکنندگی موقت ناخن‌ها معمولا بی‌خطر هستند و با رشد ناخن به‌مرور برطرف می‌شوند. در بسیاری از افراد، تغییرات موقتی ناخن نتیجه استرس، کمبودهای خفیف تغذیه‌ای یا استفاده مکرر از لاک و مواد شوینده است و جای نگرانی ندارد.

اگر تغییرات ناخن به‌طور ناگهانی ایجاد شوند، چند ناخن را هم‌زمان درگیر کنند، همراه با درد، التهاب، جدا شدن ناخن یا تغییر رنگ‌های غیرعادی مانند سیاه، آبی یا زرد پایدار باشند، می‌توانند هشدار یک بیماری جدی باشند. رگه‌های تیره در حال گسترش، ضخیم شدن غیرطبیعی ناخن، یا تورم پوست اطراف ناخن از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند و نیاز به بررسی توسط متخصص پوست دارند.

ناخن سالم چه شکلی است؟

شناخت ظاهر ناخن سالم اولین قدم برای تشخیص بیماری‌های ناخن است. وقتی بدانید ناخن طبیعی چه ویژگی‌هایی دارد، راحت‌تر می‌توانید تغییرات غیرعادی را زود تشخیص دهید و از پیشرفت مشکلات احتمالی جلوگیری کنید.

ناخن سالم صورتی کم‌رنگ، شفاف و یکنواخت است و بستر ناخن رنگ صورتی ملایم دارد. وجود هلال سفید (لونولا) در ابتدای ناخن طبیعی است، اما ممکن است در همه افراد یا همه انگشتان دیده نشود. هرگونه تغییر پایدار به رنگ زرد، سفید، آبی، قهوه‌ای یا سیاه می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد.

ناخن‌های دست به‌طور متوسط ماهانه حدود 3 میلی‌متر و ناخن‌های پا حدود 1 میلی‌متر رشد می‌کنند. سن، تغذیه، جریان خون، هورمون‌ها و حتی فصل‌ها روی سرعت رشد ناخن اثر می‌گذارند. کند شدن شدید رشد یا توقف آن می‌تواند علامت بیماری، کمبودهای تغذیه‌ای یا آسیب به ریشه ناخن باشد.

کوتیکول سالم نقش سد محافظتی را دارد و از ورود قارچ‌ها و باکتری‌ها به ریشه ناخن جلوگیری می‌کند. بریدن، کندن یا عقب زدن خشن کوتیکول می‌تواند سبب التهاب، پارونیشیا و عفونت‌های دردناک شود. پوست اطراف ناخن باید نرم، بدون قرمزی، تورم یا ترشح باشد؛ هر تغییری در این ناحیه ارزش توجه دارد.

در صورتی که ناخن‌های سالمی دارید اما می‌خواهید از بروز هرگونه مشکل و بیماری در آن‌ها جلوگیری کنید، می‌توانید از مکمل پوست و مو و ناخن استفاده کنید. این مکمل‌ها با تامین ویتامین‌های مورد نیاز بدن، به حفظ سلامت ناخن کمک می‌کنند.

راهنمای سریع تشخیص بیماری‌های ناخن بر اساس ظاهر ناخن

ظاهر ناخن‌ها از چند طریق ممکن است بیماری‌های ناخن را به نمایش بگذارد. تغییر رنگ، تغییر شکل، تغییر سطح، پوسته‌ها و… هر کدام هشداری برای بروز برخی بیماری‌های ناخن دارند. به موارد زیر توجه کنید:

تغییر رنگ ناخن‌ها و معنی آن

رنگ ناخن شما ممکن است هشداری از بیماری خاصی باشد. در مواردی نیز تغییر رنگ‌ها خطرناک نیستند و می‌توان نسبت به آن بی‌تفاوت بود. تغییر رنگ رنگ ممکن است به شکل زیر باشد:

ناخن زرد

ناخن زرد معمولا ضخیم، کدر و شکننده می‌شود. شایع‌ترین علت آن عفونت قارچی ناخن است؛ اما می‌تواند در پسوریازیس، سندرم ناخن زرد یا مصرف برخی داروها هم دیده شود. درمان بر اساس علت، شامل داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی و درمان بیماری زمینه‌ای است.

ناخن سفید

لکه‌ها یا سفیدی گسترده ناخن می‌تواند ناشی از لوکونیشیا یا الگوی ناخن‌های تری باشد که گاهی با بیماری‌های کبدی، قلبی یا دیابت ارتباط دارد. درمان وابسته به تشخیص علت زمینه‌ای است و اغلب نیاز به بررسی پزشکی دارد.

ناخن رنگ‌پریده یا بسیار کم‌رنگ

ناخن‌هایی با رنگ صورتی بسیار کم یا سفید مایل به خاکستری ممکن است نشانه کم‌خونی، سوءتغذیه یا کاهش جریان خون باشند. درمان شامل اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای و درمان بیماری زمینه‌ای است.

ناخن آبی یا بنفش

ته‌رنگ آبی یا بنفش ناخن‌ها معمولا به کمبود اکسیژن خون اشاره دارد و می‌تواند با بیماری‌های قلبی یا ریوی مرتبط باشد. این وضعیت نیازمند بررسی فوری علت سیستمیک است.

ناخن سبز تیره

رنگ سبز تا سبز-سیاه ناخن اغلب ناشی از عفونت باکتریایی سودوموناس در محیط مرطوب است. درمان شامل خشک نگه داشتن ناخن، حذف عامل محرک و استفاده از درمان ضدباکتری مناسب می‌شود.

ناخن قهوه‌ای یا سیاه / رگه تیره

می‌تواند ناشی از خون‌مردگی (هماتوم)، ملانونیشیا خوش‌خیم یا در موارد نادر ملانوم زیر ناخنی باشد. رگه تیره در حال گسترش یا نامنظم، علامت هشدار است و نیاز به بررسی تخصصی دارد.

تغییر سطح ناخن و معنی آن

گاهی ممکن است بافت ناخن شما تغییر کند که می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

حفره‌دار شدن ناخن (Pitting)

فرورفتگی‌های ریز روی سطح ناخن که اغلب با پسوریازیس ناخن، آلوپسی آره‌آتا یا اگزما دیده می‌شود. درمان معمولا بر کنترل بیماری زمینه‌ای تمرکز دارد.

شیارهای عرضی ناخن (خطوط بیو)

خطوط عمیق عرضی که نشان‌دهنده توقف موقت رشد ناخن به‌دلیل بیماری شدید، تب بالا یا استرس شدید هستند. با بهبود وضعیت عمومی، ناخن سالم به‌تدریج رشد می‌کند.

خطوط طولی و موج‌دار شدن ناخن

اغلب با افزایش سن طبیعی است، اما در صورت شدید بودن می‌تواند به کمبودهای تغذیه‌ای یا بیماری‌های مزمن مرتبط باشد. معمولا نیاز به درمان خاصی ندارد.

پوسته‌پوسته و لایه‌لایه شدن ناخن

پوست پوست شدن دور ناخن ناشی از خشکی، تماس با مواد شیمیایی یا کمبود رطوبت و پروتئین است. مراقبت صحیح، مرطوب‌کننده‌ها و کاهش تماس با آب و شوینده‌ها موثر هستند.

برای جلوگیری از چنین مشکلی، می‌توان از انواع کرم دست استفاده کرد. کرم دست رطوبت مورد نیاز پوست و ناخن را فراهم کرده و از خشکی بیش از حد و پوست پوست شدن ناخن جلوگیری می‌کند.

تغییر شکل ناخن

بیماری‌های ناخن ممکن است به طور کامل شکل ناخن را تغییر دهد. از جمله این موارد می‌توان به تغیر شکل‌های زیر اشاره کرد:

چماقی شدن ناخن (Clubbing)

بزرگ شدن نوک انگشتان و انحنای بیش‌ازحد ناخن که می‌تواند نشانه بیماری‌های قلبی، ریوی یا گوارشی مزمن باشد. درمان بر شناسایی و کنترل بیماری زمینه‌ای متمرکز است.

ناخن قاشقی (Koilonychia)

ناخن نازک و گودشده که اغلب با کم‌خونی فقر آهن دیده می‌شود. اصلاح کمبود آهن معمولا باعث بهبود تدریجی ناخن می‌شود.

ناخن بسیار منحنی یا حالت C 

انحنای اغراق‌آمیز لبه‌های ناخن به داخل که ممکن است با فشار کفش یا مراقبت نادرست اشتباه گرفته شود. در موارد خفیف با مراقبت صحیح قابل کنترل است. بیشتر در ناخن‌های پا دیده می‌شود.

کجی، پیچ‌خوردگی یا رشد غیرعادی ناخن

می‌تواند ناشی از ضربه‌های مکرر، عفونت یا اختلالات رشد ناخن باشد. درمان وابسته به علت ایجاد است. بیشتر در ناخن‌های پا دیده می‌شود.

تغییر ضخامت و جنس ناخن

هرگونه تغییر در ضخامت و جنس ناخن می‌تواند نشان از بیماری‌های ناخن داشته باشد. از جمله این مواد عبارتند از:

ضخیم شدن ناخن

اغلب به دلیل قارچ ناخن، فشار مزمن یا افزایش سن رخ می‌دهد. درمان شامل کوتاه‌سازی صحیح و در صورت نیاز درمان دارویی است.

شکنندگی و ترک‌خوردگی ناخن

معمولا با خشکی، تماس مکرر با آب، اختلالات تیروئید یا کمبودهای تغذیه‌ای مرتبط است. مراقبت و اصلاح علت، موثرترین راه درمان است.

ناخن‌های بیش‌ازحد رشد کرده و بدشکل

اغلب ناشی از عدم مراقبت طولانی‌مدت یا مشکلات حرکتی است و با مراقبت منظم قابل پیشگیری است.

جدا شدن ناخن از بستر

ناخن‌های بیمار ممکن است در جای خود نمانند و بیوفتند. از جمله دلایل جدا شدن ناخن از بستر می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اونیکولیز (Onycholysis)

جدا شدن تدریجی ناخن از بستر که می‌تواند به دلیل ضربه، قارچ، پسوریازیس یا داروها باشد. درمان شامل حذف عامل محرک و جلوگیری از عفونت ثانویه است.

افتادن ناخن پس از ضربه

معمولا موقتی است و ناخن جدید طی چند ماه رشد می‌کند. در صورت درد شدید یا عفونت باید بررسی شود.

جدا شدن همراه با تغییر رنگ

اغلب نشان‌دهنده عفونت قارچی یا باکتریایی است و نیاز به درمان هدفمند دارد.

علائم پوست اطراف ناخن

گاهی بیماری‌های ناخن را می‌توان از روی ظاهر پوست اطراف ناخن بررسی کرد؛ مثل موارد زیر:

قرمزی، تورم و درد اطراف ناخن (پارونیشیا)

معمولا ناشی از عفونت باکتریایی یا قارچی است. درمان زودهنگام از پیشرفت عفونت جلوگیری می‌کند.

پوسته‌های اطراف ناخن و کوتیکول آسیب‌دیده

اغلب نتیجه خشکی، کندن پوست یا تماس با مواد شیمیایی است و می‌تواند راه ورود عفونت باشد.

چرک، بوی بد یا ترشح

علامت واضح عفونت فعال است و نیاز به درمان پزشکی دارد.

خونریزی‌ها و لکه‌های خاص در ناخن

در مواردی ممکن است درون ناخن رنگ قرمز یا سیاه دیده شود که ناشی از موارد زیر است:

خونریزی رگه‌ای (Splinter hemorrhages)

خطوط باریک قرمز یا قهوه‌ای زیر ناخن که می‌توانند ناشی از ضربه یا در موارد نادر بیماری‌های سیستمیک باشند.

هماتوم زیر ناخن (خون‌مردگی)

تغییر رنگ قرمز تا سیاه پس از ضربه که معمولا با رشد ناخن برطرف می‌شود، اما درد شدید یا عدم بهبود نیاز به بررسی دارد.

تصاویر این موارد، در بخش تغییر رنگ ناخن قرار داده شده است.

انواع بیماری‌های ناخن

بیماری‌های ناخن حدود 21 نوع هستند که هر کدام علت ایجاد خاصی دارند و می‌توانند ظاهر ناخن را تغییر دهند. سایت nuhs در این زمینه می‌نویسد:

بیماری‌های شایع ناخن عبارتند از:

عفونت ناخن توسط باکتری‌ها، قارچ‌ها و مخمرها

پارونیشیا (عفونت چین اطراف ناخن): این نوع عفونت معمولا در اثر آسیب به چین ناخن ایجاد می‌شود. از علل شایع آسیب می‌توان به جویدن ناخن و تماس مداوم دست با آب اشاره کرد. افرادی که دست‌هایشان بیشتر اوقات در تماس با آب است، مانند خانه‌داران، کارکنان سلف‌سرویس و آشپزها، بیشتر در معرض ابتلا به پارونیشیا قرار دارند.

اختلالات ناخن ناشی از بیماری‌های پوستی، مانند پسوریازیس

آسیب‌دیدگی ناخن

در این بخش، تمام 21 نوع بیماری ناخن را بررسی کرده‌ایم و علائم آن را با عکس نشان داده‌ایم:

عفونت‌های ناخن

عفونت یکی از اصلی‌ترین دلایل تغییر ناخن‌هاست و از شایع‌ترین بیماری‌های ناخن به شمار می‌رود.

قارچ ناخن (اونیکومایکوزیس)

علائم قارچ ناخن معمولا شامل این موارد است:

ناخن زرد یا قهوه‌ای، ضخیم، کدر، شکننده و خردشونده می‌شود و گاهی بوی بد دارد؛ بیشتر در ناخن پا دیده می‌شود و اغلب از گوشه‌ها شروع می‌کند.

عفونت باکتریایی ناخن (مثلا ناخن سبز)

تغییر رنگ سبز تا سبز-سیاه (گاهی همراه با جداشدن ناخن) که معمولا بعد از رطوبت زیاد، کاشت/ژل یا جداشدگی ناخن رخ می‌دهد؛ بوی نامطبوع یا ترشح هم ممکن است باشد.

عفونت‌های ویروسی اطراف ناخن (زگیل‌های اطراف ناخن)

برجستگی‌های زبر، سفت و دانه‌دانه کنار یا زیر ناخن که ممکن است ناخن را موج‌دار یا بدشکل کند؛ گاهی دردناک می‌شود و به‌راحتی پخش می‌شود.

پارونیشیا حاد و مزمن (باکتری/کاندیدا)

در نوع حاد: درد ناگهانی، قرمزی، تورم و چرک کنار ناخن.
در نوع مزمن: التهاب طولانی‌مدت با پوسته‌پوسته شدن، شل شدن کوتیکول و درگیری چند انگشت (اغلب در تماس مداوم با آب/مواد شوینده ایجاد می‌شود).

بیماری‌های التهابی و خودایمنی و تاثیر در ناخن

گاهی اوقات برخی بیماری‌های التهابی و خود ایمنی، تاثیراتی بر تغییر شکل ناخن خواهند داشت. از جمله این موارد عبارتند از:

پسوریازیس ناخن

در این شرایط ناخن علائمی چون موارد زیر را تجربه می‌کند:

حفره‌دار شدن (pitting)، لکه زرد-قهوه‌ای زیر ناخن (oil drop)، جداشدن ناخن، ضخیم شدن و تجمع زیر ناخن

از آنجایی که پسوریازیس و قارچ ناخن علائم مشابه دارند، برای درمان دانستن تفاوت قارچ ناخن و پسوریازیس ناخن مهم است. در پسوریازیس، معمولا همزمان علائم پوستی هم وجود دارد.

اگزما و درماتیت تماسی (مواد شوینده/لاک/ژل)

ناخن‌ها ممکن است خشک، شکننده و لایه‌لایه شوند و پوست اطراف ناخن خارش‌دار، قرمز و ترک‌خورده باشد؛ اغلب بعد از تماس با مواد شوینده، لاک، استون، ژل تشدید می‌شود.

لیکن‌پلان ناخن

ناخن دچار نازک شدن، شیارهای طولی واضح، ترک و گاهی شکاف مرکزی می‌شود و در موارد شدید ممکن است ناخن به‌تدریج از بین برود؛ معمولا پیش‌رونده است و خودبه‌خود بهتر نمی‌شود.

آلوپسی آره‌آتا و ارتباطش با پیتینگ

اگر همراه با ریزش سکه‌ای مو باشد، ممکن است روی ناخن فرورفتگی‌های ریز (pitting) و سطح زبر دیده شود؛ معمولا بدون تغییر رنگ شدید است.

لوپوس و بیماری‌های بافت همبند (درگیری پوست اطراف ناخن)

نشانه‌ها بیشتر اطراف ناخن است و عبارتند از:

قرمزی، حساسیت، ترک‌های پوستی، تغییرات مویرگی کنار ناخن و گاهی شکنندگی ناخن

اگر با علائم عمومی بدن همراه باشد اهمیت بیشتری دارد.

مشکلات ناشی از ضربه و عادت‌ها در ناخن

گاهی اوقات سبک زندگی یا عادت‌های غلط، سبب تغییر شکل در ناخن‌ها می‌شوند. این موارد عبارتند از:

خوردن ناخن (Onychophagia) و کندن پوست اطراف ناخن

ناخن‌ها کوتاه، نامنظم، لب‌پریده می‌شوند و پوست اطراف ناخن زخمی و ملتهب است؛ عفونت‌های تکراری اطراف ناخن هم شایع می‌شود.

آسیب‌های مانیکور/پدیکور، ژل و کاشت

ناخن ممکن است نازک، حساس، سفیدک‌زده، لایه‌لایه یا جداشده از بستر شود؛ سوزش یا خارش اطراف ناخن هم می‌تواند نشانه حساسیت به مواد باشد.

فشار کفش و ضربه‌های تکراری (به‌خصوص ناخن پا)

ناخن پا کبود یا سیاه (دارای خون‌مردگی)، ضخیم یا بدشکل می‌شود؛ این حالت در ورزشکاران و کفش‌های تنگ بسیار رایج است.

اختلالات رشد و بدشکلی ناخن

گاهی اوقات به دلیل اختلال در رشد، ممکن است ناخن‌های شما حالت طبیعی خود را از دست بدهند که به شرح زیر نمایان می‌شوند:

ناخن در گوشت فرو رفته (Onychocryptosis)

درد در گوشه ناخن پا همراه با علائمی چون قرمزی، تورم و گاهی چرک دیده می‌شود؛ معمولا شست پا و اغلب بعد از کوتاه کردن اشتباه یا کفش تنگ درگیر می‌شود.

اونیکوگریفوزیس (شاخ قوچی)

ناخن بسیار ضخیم، بلند، زرد یا قهوه‌ای و خمیده شبیه شاخ که کوتاه کردنش سخت است؛ بیشتر در سالمندان یا فشار مزمن کفش دیده می‌شود.

رترونیشیا (Retronychia) و پارونیشیای عودکننده

درد و التهاب نزدیک ریشه ناخن با عودهای تکراری دیده می‌شود؛ گاهی ناخن از ریشه دو لایه یا شکافته به نظر می‌رسد و رشد طبیعی مختل می‌شود (اغلب بعد از ضربه یا کفش تنگ در شست پا).

ناخن‌های ضخیم و رشد بیش از حد

ناخن‌ها همزمان بسیار بلند و ضخیم می‌شوند (اغلب به‌علت مراقبت نکردن طولانی‌مدت یا محدودیت حرکتی) و باعث فشار و درد در کفش می‌شوند.

تومورها و ضایعات زیر ناخن

در مواردی ممکن است به دلیل بروز سرطان یا تومور، ناخن تغییر شکل دهد که به شرح زیر هستند:

ملانوم زیر ناخنی

رگه تیره جدید یا در حال پهن شدن، رنگ نامنظم، درگیری یک ناخن، یا گسترش تیرگی به پوست اطراف ناخن دیده می‌شود؛ اگر با تغییر شکل، خونریزی یا تخریب ناخن همراه شود، نیاز به بررسی فوری دارد.

اگزوستوز زیر ناخنی (Subungual exostosis)

یک برجستگی سفت زیر ناخن (اغلب شست پا) که ناخن را بالا می‌آورد و دردناک می‌کند؛ معمولا به‌تدریج بزرگ می‌شود.

کیست موکوسی نزدیک ناخن (Myxoid cyst)

برجستگی شفاف یا هم‌رنگ پوست نزدیک چین انتهایی ناخن که گاهی مایع ژله‌ای دارد و می‌تواند باعث بروز شیار طولی روی ناخن شود.

تومور گلوموس (Glomus tumor)

علامت مهم آن درد شدید نقطه‌ای و ضربان‌دار زیر ناخن است. حساسیت شدید به لمس و بدتر شدن با سرما نیز دیده می‌شود؛ ممکن است لکه آبی-قرمز هم دیده شود.

زخم/اولسر زیر ناخن و موارد مشکوک

توجه به زخم یا ترشحی که خودبه‌خود خوب نمی‌شود، همراه با درد یا خونریزی، یا تخریب ناخن مهم است؛ اگر بیش از چند هفته ماندگار باشد باید بررسی شود.

کدام بیماری‌های داخلی خودشان را در ناخن نشان می‌دهند؟

علائم بسیاری از بیماری‌های داخلی ممکن است در تغییر شکل ناخن‌ها نقش داشته باشند. در جدول زیر، انواع بیماری‌های داخلی و تاثیر آن‌ها بر ناخن را معرفی کرده‌ایم: