آی یو دی (IUD) چیست و چگونه عمل می‌کند؟

آی یو دی (IUD) چیست؟

آی یو دی یا دستگاه داخل رحمی، یک روش پیشگیری از بارداری بسیار موثر و بلندمدت است که پزشک آن را داخل رحم قرار می‌دهد. مزیت اصلی آی یو دی این است که پس از گذاشتن، دیگر نیازی به مراقبت روزانه یا مصرف دارو نیست و تا چند سال از بارداری جلوگیری می‌کند.

بسیاری از زنان به دلیل راحتی، اثر سریع و قابل اعتماد بودن آن، آی یو دی را به سایر روش‌ها ترجیح می‌دهند. با وجود اینکه گذاشتن آن نیاز به مراجعه به پزشک دارد، اما بعد از قرار گرفتن، شما تقریبا فراموش می‌کنید که چیزی درون بدن شماست و آن را احساس نخواهید کرد.

برخی تصور می‌کنند که با داشتن آی یو دی، دیگر نیازی به استفاده از کاندوم نیست. اما به گفته سایت NHS:

آی یو دی از بارداری جلوگیری می‌کند، اما هیچ محافظتی در برابر بیماری‌های مقاربتی (STI) ایجاد نمی‌کند. پس اگر خطر ابتلا به عفونت جنسی وجود دارد یا رابطه با شریک جدید دارید، کاندوم ضروری است.

انواع آی یو دی و مکانیسم عملکرد آن‌ها

آی یو دی‌ها دو نوع اصلی دارند. هر شخص با توجه به نیاز بدن، بودجه و تشخیص پزشک، می‌تواند از یکی از این دو نوع IUD، کمک بگیرد. آی یو دی‌ها با ایجاد محیطی نامساعد برای لقاح و لانه‌گزینی تخمک از بارداری جلوگیری می‌کنند. هر نوع آی یو دی روش خاص خودش را دارد، اما هدف نهایی یکی است. این دستگاه‌ها کمک می‌کنند تا  بدون نیاز به مصرف روزانه دارو، از بارداری جلوگیری کنید. به گفته سایت cleveland clinic:

هر دو نوع IUD دارای قاب پلاستیکی هستند که پس از قرار گرفتن داخل رحم به شکل T باز می‌شوند. رشته‌ای از قسمت پایین آنها به واژن امتداد می‌یابد تا ارائه‌دهنده بتواند آی‌یودی را در صورت نیاز خارج کند.

این دو نوع آی یو دی و مکانیسم عملکرد آن‌ها عبارتند از:

آی یو دی مسی

آی یو دی مسی، یک دستگاه بدون هورمون است و با آزاد کردن یون‌های مس، محیط رحم را برای لقاح نامساعد می‌کند؛ در این محیط نامساعد، توانایی اسپرم برای حرکت کردن و بارور کردن تخمک از بین می‌رود. این نوع معمولا تا 10 سال موثر باقی می‌ماند و گزینه خوبی برای کسانی است که نمی‌خواهند هورمون مصرف کنند.

آی یو دی هورمونی

نوع دیگر، آی یو دی هورمونی است که با آزاد کردن هورمون پروژسترون سبب غلیظ شدن مخاط رحم و کاهش خونریزی‌های قاعدگی می‌شود. IUD هورمونی  3 تا 5 سال دوام دارد. نتیجه استفاده از آی یو دی هورمونی، خونریزی‌های قاعدگی سبک‌تر و درد کم‌تر در دوران قاعدگی است.

آی یو دی پرگنا چیست؟

آی یو دی پرگنا یکی از انواع مسی و غیرهورمونی است که برای پیشگیری طولانی‌مدت از بارداری استفاده می‌شود. این نوع آی یو دی به دلیل دوام بالا و عدم استفاده از هورمون، برای زنانی که نمی‌خواهند تغییرات هورمونی داشته باشند، گزینه‌ای محبوب محسوب می‌شود و تا چند سال اثرگذاری دارد.

آی یو دی میرنا چیست؟

آی یو دی میرنا از نوع هورمونی است و با آزادسازی تدریجی هورمون پروژسترون عمل می‌کند. این آی یو دی علاوه بر جلوگیری از بارداری، در بسیاری از زنان سبب کاهش خونریزی قاعدگی و درد پریود می‌شود و تا 5 سال قابل استفاده است. میرنا انتخاب مناسبی برای افرادی است که به دنبال پیشگیری مطمئن همراه با کنترل علائم قاعدگی هستند.

مزایا و معایب آی یو دی

آی یو دی یکی از مطمئن‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری است، اما هر نوع آن ویژگی‌ها و محدودیت‌های خودش را دارد. در ادامه، مزایا و معایب هر نوع را به صورت جداگانه بررسی می‌کنیم.

مزایا و معایب آی یو دی هورمونی

از جمله مزایای IUD هورمونی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پیشگیری بسیار موثر از بارداری بین 3 تا 5 سال
• کاهش خونریزی و گرفتگی‌های قاعدگی در بسیاری از زنان
• نیاز نداشتن به یادآوری روزانه یا هفتگی
• مناسب برای زنانی که نمی‌توانند قرص‌های ضدبارداری را مرتب مصرف کنند.

معایب IUD هورمونی به شرح زیر هستند:

• ممکن است در برخی زنان باعث سرگیجه، سردرد یا تغییر خلق و خو شود.
• احتمال کمی از خارج شدن دستگاه از جای خود (جابه‌جایی)
• در ابتدای گذاشتن، ممکن است خونریزی نامنظم یا لکه‌بینی رخ دهد.

مزایا و معایب آی یو دی مسی

مزایای آی یو دی مسی را می‌توان به شرح زیر بیان کرد:

• بدون هورمون و مناسب برای کسانی که نمی‌خواهند داروی هورمونی مصرف کنند.
• اثر بسیار طولانی‌مدت، معمولا تا 10 سال
• پیشگیری مطمئن از بارداری بدون نیاز به کنترل روزانه

معایب آی یو دی مسی نیز عبارتند از:

• ممکن است خونریزی قاعدگی کمی سنگین‌تر و دردناک‌تر شود.
• احتمال کمی از خارج شدن یا جابه‌جایی دستگاه
• در برخی زنان، گرفتگی و درد شکمی در ابتدا دیده می‌شود.

آی یو دی بهتر است یا قرص؟

اگر می‌خواهید یک روش بلندمدت، بدون نیاز به یادآوری روزانه و مطمئن داشته باشید، آی یو دی گزینه بسیار مناسبی است. اما اگر ترجیح می‌دهید کنترل بیشتر روی چرخه و توقف سریع پیشگیری داشته باشید یا نمی‌خواهید جراحی سرپایی قرار دادن آی یو دی را تجربه کنید، قرص ضدبارداری انتخاب بهتری است. در نهایت، سبک زندگی، نیازها و شرایط جسمی شما تعیین‌کننده بهترین گزینه است. برای این منظور، بهتر است به صورت جدی با یک متخصص زنان نیز مشورت کنید.

آی یو دی برای چه کسانی مناسب نیست؟

درست است که این روش را بهترین روش جلوگیری از بارداری می‌نامند، اما باید دقت داشته باشید که همه زنان نمی‌توانند از این روش استفاده کنند. اگر جزء زنان زیر هستید، IUD اصلا برای شما مناسب نیست:

• زنان باردار یا مشکوک به بارداری
• افرادی با عفونت فعال لگن یا رحم
• کسانی که دچار عفونت‌های مکرر واژینال هستند
• زنان با خونریزی‌های غیرطبیعی و تشخیص‌داده‌نشده رحمی
• افراد مبتلا به سرطان دهانه رحم یا رحم
• کسانی که ناهنجاری‌های مادرزادی یا ساختاری رحم دارند
• زنان با سابقه بارداری خارج رحمی
• افراد حساس به مس (در آی یو دی مسی)
• زنانی که بیماری‌های وابسته به هورمون دارند (در آی یو دی هورمونی)

نحوه گذاشتن آی یو دی

گذاشتن آی یو دی یک اقدام پزشکی ساده و کوتاه‌مدت است که در مطب یا کلینیک انجام می‌شود و فقط چند دقیقه زمان می‌برد. این کار توسط پزشک یا ماما انجام می‌شود و در اغلب موارد نیاز به بی‌هوشی ندارد. ممکن است هنگام گذاشتن، کمی درد یا گرفتگی شبیه درد قاعدگی احساس شود که گذرا است و خیلی زود برطرف می‌شود.

مراحل گذاشتن آی یو دی

کار گذاشتن آی یو دی یک جراحی سرپایی محسوب شده و به راحتی انجام می‌شود. مراحل آن به شرح زیر هستند:

• ابتدا پزشک وضعیت رحم را بررسی می‌کند تا از مناسب بودن شرایط مطمئن شود.
• سپس دهانه رحم تمیز و آماده می‌شود و آی یو دی با ابزار مخصوص داخل رحم قرار می‌گیرد.
• در پایان، نخ آی یو دی تنظیم می‌شود تا در جای درست باقی بماند.

کل این مراحل کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشد و بلافاصله بعد از آن می‌توان به خانه بازگشت.

استفاده از آی یو دی بعد از سزارین و زایمان طبیعی

آی یو دی را می‌توان بعد از زایمان طبیعی یا سزارین استفاده کرد، اما زمان گذاشتن آن اهمیت زیادی دارد. در برخی موارد، آی یو دی بلافاصله پس از زایمان و در برخی دیگر چند هفته بعد گذاشته می‌شود. انتخاب زمان مناسب به شرایط رحم، میزان خونریزی و نظر پزشک بستگی دارد و معمولا مشکلی برای شیردهی ایجاد نمی‌کند.

مراقبت‌ها و تجربه‌های بعد از گذاشتن آی یو دی

بعد از گذاشتن آی یو دی، بیشتر زنان زندگی روزمره خود را بدون مشکل ادامه می‌دهند؛ اما آگاهی از مراقبت‌ها و تغییرات طبیعی بدن سبب می‌شود نگرانی‌ها کمتر شده و در صورت بروز علائم غیرطبیعی، سریع‌تر اقدام شود. به ادامه این متن توجه کنید:

مراقبت‌های بعد از آی یو دی:

• در 24 تا 48 ساعت اول بعد از گذاشتن آی یو دی، استراحت نسبی توصیه می‌شود.
• بهتر است از انجام فعالیت‌های سنگین خودداری شود.
• ممکن است درد خفیف یا لکه‌بینی داشته باشید که طبیعی است و معمولا با مسکن ساده برطرف می‌شود.
• رعایت بهداشت ناحیه تناسلی، پرهیز موقت از رابطه جنسی طبق نظر پزشک و مراجعه برای معاینه کنترلی، از مهم‌ترین مراقبت‌های بعد از آی یو دی هستند.

اولین پریود بعد از گذاشتن آی یو دی

اولین قاعدگی بعد از گذاشتن آی یو دی ممکن است با آنچه قبلا تجربه می‌کردید متفاوت باشد. در آی یو دی مسی، معمولا خونریزی کمی بیشتر و طولانی‌تر می‌شود؛ اما در آی یو دی هورمونی ممکن است پریود سبک‌تر یا حتی نامنظم شود. این تغییرات در ماه‌های اول طبیعی هستند و بعد از چند دوره، بدن به شرایط جدید عادت می‌کند.

علت کمردرد بعد از آی یو دی

کمردرد خفیف بعد از گذاشتن آی یو دی معمولا به دلیل انقباضات رحم و واکنش طبیعی بدن به یک جسم خارجی ایجاد می‌شود. این درد اغلب موقتی است و طی چند روز تا چند هفته کاهش پیدا می‌کند. اگر کمردرد شدید، مداوم یا همراه با تب و درد لگنی باشد، بررسی پزشکی ضروری است.

آی یو دی و عفونت واژن

خود آی یو دی به‌طور مستقیم باعث عفونت واژن نمی‌شود؛ اما اگر در زمان گذاشتن یا بعد از آن عفونت وجود داشته باشد، ممکن است تشدید شود. ترشحات بدبو، خارش، سوزش یا درد غیرعادی از علائم هشداردهنده هستند. رعایت بهداشت، مراجعه منظم به پزشک و درمان به‌موقع عفونت‌ها نقش مهمی در پیشگیری دارند.

چطور تشخیص دهیم که IUD سر جای خود قرار دارد؟

پس از گذاشتن آی یو دی، پزشک نخ نازکی را در دهانه رحم باقی می‌گذارد. شما می‌توانید هر چند وقت یک‌بار با لمس ملایم، وجود این نخ را بررسی کنید. اگر نخ را حس نکردید، احساس درد شدید داشتید یا خونریزی غیرعادی رخ داد، باید برای بررسی موقعیت آی یو دی به پزشک مراجعه کنید.

کسانی که آی یو دی گذاشتند چه تجربیات یا نظراتی دارند؟

بیشتر افرادی که آی یو دی استفاده کرده‌اند، از راحتی، بی‌دردسر بودن و اثر طولانی‌مدت آن رضایت دارند. بسیاری می‌گویند بعد از چند ماه اول، حضور آی یو دی را کاملا فراموش کرده‌اند. البته برخی در ماه‌های ابتدایی از درد یا تغییرات قاعدگی صحبت می‌کنند که معمولا با گذشت زمان برطرف می‌شود. تجربه هر فرد متفاوت است، اما در مجموع آی یو دی یکی از پررضایت‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری شناخته می‌شود.

برداشتن یا تعویض آی یو دی

برداشتن یا تعویض آی یو دی یک فرآیند ساده، سریع و ایمن است که فقط باید توسط پزشک یا ماما انجام شود. بسیاری از افراد نگران درد یا عوارض این مرحله هستند؛ در حالی که در بیشتر موارد، خارج کردن آی یو دی حتی از گذاشتن آن هم راحت‌تر است و چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد.

نحوه برداشتن دستگاه IUD

پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، نخ آی یو دی را به‌آرامی می‌کشد تا دستگاه از رحم خارج شود. این کار معمولا بدون نیاز به بی‌حسی انجام می‌شود و ممکن است فقط احساس کشش یا درد خفیف و کوتاه‌مدت ایجاد کند. پس از خارج کردن، در صورت تمایل، می‌توان بلافاصله آی یو دی جدید را جایگزین کرد یا روش پیشگیری دیگری را انتخاب نمود.

در آوردن آی یو دی

درآوردن آی یو دی زمانی انجام می‌شود که مدت اثر آن تمام شده، فرد قصد بارداری دارد یا به دلیل عوارض تصمیم به تغییر روش پیشگیری گرفته است. پس از خارج کردن آی یو دی، باروری معمولا خیلی سریع به حالت طبیعی برمی‌گردد و امکان بارداری وجود دارد. در صورت بروز درد شدید، خونریزی غیرطبیعی یا علائم عفونت بعد از خارج کردن، مراجعه به پزشک ضروری است.

اگر قصد دارید باروری خود را بعد از برداشتن آی یو دی به‌طور طبیعی افزایش دهید، می‌توانید با داروهای تقویت باروری بانوان که در داروخانه موجود هستند، شانس بارداری خود را حمایت کنید.

خطرات و عوارض آی یو دی

آی یو دی به‌طور کلی روش ایمن و کم‌عارضه‌ای محسوب می‌شود؛ اما مانند هر روش پزشکی ممکن است در برخی افراد با عوارضی همراه باشد. از جمله این عوارض و خطرات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عوارض اولیه و گذرا:

• درد و گرفتگی خفیف لگن
• لکه‌بینی
• تغییر در الگوی قاعدگی

این عوارض معمولا طی چند ماه کاهش پیدا می‌کنند.

عوارض نادر و خطرناک:

• احتمال جابه‌جایی آی یو دی
• عفونت لگنی
• سوراخ شدن دیواره رحم

این عوارض اغلب در زمان گذاشتن یا مدت کوتاهی بعد از آن رخ می‌دهد و با پیگیری پزشکی قابل کنترل است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از این علائم را تجربه کردید، مراجعه به پزشک ضروری است:

• درد شدید و مداوم لگن یا شکم
• خونریزی غیرطبیعی و شدید
• تب و لرز
• ترشحات بدبو
• ناپدید شدن نخ آی یو دی یا احساس جابه‌جایی دستگاه

این علائم لزوما خطرناک نیستند، اما نیاز به بررسی دارند تا از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری شود.

آیا IUD میل جنسی بانوان را کم می‌کند؟

استفاده از آی یو دی معمولا تاثیر منفی مستقیمی بر میل جنسی ندارد. با این حال، این تاثیرات می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد و بستگی به نوع IUD و واکنش بدن هر فرد دارد. برای مثال:

IUD هورمونی:

• • این نوع IUD هورمون پروژسترون را آزاد می‌کند که ممکن است بر سطح هورمون‌های جنسی تاثیر بگذارد.

  • در برخی از زنان، تغییرات هورمونی می‌تواند به کاهش میل جنسی یا کاهش تحریک جنسی منجر شود. این تغییرات در آغاز استفاده از IUD دیده می‌شود و به مرور زمان ممکن است کاهش یابد.

  • در برخی دیگر از زنان، استفاده از IUD هورمونی ممکن است باعث کاهش خونریزی و درد قاعدگی شود، که در نتیجه ممکن است میل جنسی را بهبود بخشد.

IUD مسی:

• این نوع IUD هیچ هورمونی آزاد نمی‌کند و تنها با تغییر محیط رحم مانع از بارداری می‌شود.

• IUD مسی ممکن است در برخی موارد باعث خونریزی زیاد یا درد در طول دوره قاعدگی شود، که می‌تواند بر میل جنسی تاثیر منفی بگذارد.

• اما تاثیر منفی بر میل جنسی در استفاده از IUD مسی نسبت به نوع هورمونی کمتر گزارش شده است.

عوامل دیگر که می‌توانند تاثیرگذار باشند:

• تغییرات هورمونی: در برخی زنان، تغییرات هورمونی ناشی از IUD ممکن است باعث تغییر در سطح هورمون‌های جنسی و به تبع آن، کاهش میل جنسی شود.

• آسیب‌های فیزیکی یا درد: در صورتی که IUD به درستی قرار نگیرد یا باعث درد و ناراحتی شود، ممکن است میل جنسی را تحت تاثیر قرار دهد.

• اضطراب و نگرانی: بعضی از زنان ممکن است از عوارض جانبی یا مشکلاتی که ممکن است با IUD ایجاد شود، نگران باشند و این اضطراب می‌تواند بر میل جنسی تاثیر بگذارد.

در هر صورت، اگر پس از استفاده از آی یو دی، احساس کردید میل جنسی شما کاهش یافته است، می‌توانید از قرص تقویت میل جنسی بانوان کمک بگیرید. این محصولات عموما بر پایه مواد گیاهی بوده و هیچ ضرری برای بدن ندارند. با این حال، برای اطمینان خاطر بیشتر، پیش از مصرف با پزشک خود مشورت کنید.

ماندگاری آی یو دی چقدر است؟

یکی از دلایل محبوبیت آی یو دی، ماندگاری بالا و مقرون‌به‌صرفه بودن آن در طول زمان است. مدت اثر آی یو دی به نوع آن بستگی دارد. گفتیم که آی یو دی‌های مسی معمولا 5 تا 10 سال ماندگاری دارند؛ در حالی که آی یو دی‌های هورمونی مانند میرنا اغلب 3 تا 5 سال موثر باقی می‌مانند. پس از پایان این مدت، باید دستگاه خارج یا تعویض شود تا همچنان از بارداری جلوگیری کند؛ در غیر این صورت دیگر تاثیری نخواهد داشت.

قیمت آی یو دی در انواع مختلف

قیمت آی یو دی بسته به نوع (مسی یا هورمونی)، برند، کشور سازنده و هزینه خدمات پزشکی متفاوت است. آی یو دی‌های مسی معمولا قیمت پایین‌تری دارند؛ در حالی که آی یو دی‌های هورمونی مانند میرنا هزینه بالاتری دارند اما مزایای درمانی بیشتری مثل کاهش خونریزی قاعدگی ارائه می‌دهند. در مجموع، با توجه به ماندگاری چندساله، آی یو دی یکی از مقرون‌به‌صرفه‌ترین روش‌های پیشگیری از بارداری محسوب می‌شود.

سخن آخر

آی یو دی یک روش پیشگیری از بارداری مطمئن، طولانی‌مدت و کم‌دردسر است که با انتخاب درست نوع آن، می‌تواند زندگی شما را ساده‌تر و بدون استرس کند. با آگاهی از مزایا، معایب، مراقبت‌ها و تجربه دیگران، می‌توانید با خیال راحت تصمیم بگیرید و از مزایای این روش مطمئن بهره‌مند شوید. به یاد داشته باشید، همیشه مشاوره با پزشک متخصص، کلید استفاده ایمن و موثر از آی یو دی است. اگر سوالات ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز پاسخ داده نشده است، هرگونه ابهام و پرسش خود را از قسمت نظرات با ما در میان بگذارید.