به گزارش خبرگزاری ایمنا، توجه دقیق به زمان مصرف داروها و رعایت دز مناسب، یکی از ارکان اصلی در درمان بیماریها و تضمین سلامت بیمار است. داروها موادی هستند که با مکانیسمهای خاصی در بدن وارد تعامل میشوند و حضور آنها در خون باید در سطحی مشخص باشد تا اثر درمانی مطلوب را داشته باشند و رعایت نکردن این اصول میتواند فرایند بهبودی را مختل کند و حتی منجر به عوارض ناخواسته و خطرناکی شود که گاهی جبرانناپذیر هستند.
یکی از مهمترین دلایل اهمیت زمان مصرف دارو، حفظ سطح ثابت آن در خون است؛ بسیاری از داروها، به ویژه آنتیبیوتیکها، باید در فواصل زمانی مشخص و منظم مصرف شوند تا غلظت آنها در بدن همواره بالاتر از حد آستانه اثرگذاری باقی بماند. اگر بیمار دارو را زودتر یا دیرتر از موعد مقرر مصرف کند، غلظت دارو در خون کاهش مییابد و باکتریها یا عوامل بیماریزا فرصت پیدا میکنند تا مجدد تکثیر و حتی در برابر دارو مقاوم شوند.
دز مناسب دارو که توسط پزشک متخصص بر اساس شرایط بیمار، سن، وزن و شدت بیماری تعیین میشود، نقش حیاتی در موفقیت درمان دارد. مصرف دز کمتر از مقدار تجویز شده به طور معمول منجر به ناکارآمدی درمان و عود بیماری میشود، از سوی دیگر، مصرف دز بیشتر از حد مجاز میتواند باعث مسمومیت دارویی و آسیب جدی به اندامهای حیاتی مانند کبد و کلیه شود، بنابراین خوددرمانی و تغییر سرخود دز دارو امری بسیار خطرناک است.
تاثیر زمان و نحوه مصرف دارو در اثربخشی درمان / داروهای حاوی کورتون چه زمانی باید مصرف شود؟
سید محمدرضا طباطبایی، متخصص داروسازی بالینی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه زمان و نحوه مصرف دارو نقش بسیار مهمی در اثربخشی درمان دارند و میتوانند تفاوت بین درمان موفق و ناکام را ایجاد کنند، اظهار کرد: بسیاری از داروها، به ویژه داروهایی که برای بیماریهای مزمن یا با عوارض خاص تجویز میشوند، نیازمند مصرف در زمان مشخصی از روز هستند.
وی با بیان اینکه دلیل این اهمیت، تاثیر چرخه طبیعی بدن و متابولیسم داروها است، افزود: اگر دارو در زمان مناسب مصرف نشود، ممکن است اثر درمانی آن کاهش یابد یا عوارض جانبی بیشتری ایجاد شود، به عنوان مثال، کورتونها مانند پردنیزولون بهتر است صبحها و پس از صرف صبحانه مصرف شوند.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه مصرف کورتونها در شب یا بدون غذا میتواند باعث بروز مشکلاتی مانند اختلال خواب یا تحریک معده شود و اثر مطلوب دارو کاهش پیدا کند، تصریح کرد: داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPIs) مانند پنتوپرازول و امپرازول، که برای درمان مشکلات گوارشی مانند ریفلاکس معده و زخم معده تجویز میشوند، باید نیم تا یک ساعت قبل از صبحانه مصرف شوند.
داروهای اعصاب و روان چه زمانی باید مصرف شود؟ / بهترین زمان مصرف داروهای ضدسرفه و خوابآور
طباطبایی با اشاره به اینکه این زمانبندی باعث میشود دارو به بهترین شکل فعالیت خود را انجام دهد و اسید معده کنترل شود، ادامه داد: داروهای اعصاب و روان که اثر خوابآوری دارند مانند نورتریپتیلین، آمیتریپتیلین، ایمیپرامین، کویتاپین و اولانزاوین، بهتر است شبها مصرف شوند.
وی با بیان اینکه علت این توصیه، خواص خوابآوری این داروها است، گفت: اگر این داروها در صبح یا بعدازظهر مصرف شوند، ممکن است باعث خوابآلودگی و کاهش تمرکز در طول روز شوند و مصرف درست این داروها در زمان مناسب، نه تنها عوارض جانبی را کاهش میدهد، بلکه کیفیت خواب و آرامش بیمار را نیز افزایش میدهد.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه داروهای ضدسرفه و خوابآور مانند دیفنهیدرامین و برخی شربتهای اکسپکتورانت، اگر به درستی مصرف نشوند، میتوانند خطرات قابل توجهی ایجاد کنند، اضافه کرد: به عنوان مثال، در افراد مسن، اثر خوابآوری دیفنهیدرامین ممکن است باعث افزایش احتمال سقوط و شکستگی شود.
زمان مصرف دارو نسبت به غذا نیز تأثیر مستقیمی بر جذب و اثربخشی آن دارد. برخی داروها باید با معده خالی مصرف شوند تا به سرعت جذب شوند، در حالی که برخی دیگر برای جلوگیری از آسیب به معده یا بهبود جذب، باید همراه با غذا خورده شوند. رعایت این دستورالعملها باعث میشود دارو به درستی در بدن متابولیزه شود و بدون ایجاد عوارض گوارشی، اثر خود را به خوبی اعمال کند.
علاوه بر اثربخشی، رعایت زمان و دز دارو در کاهش عوارض جانبی نیز مؤثر است؛ بدن انسان دارای ریتمهای شبانهروزی است که بر عملکرد اندامها و آنزیمها تأثیر میگذارد و مصرف برخی داروها در زمانهای خاصی از روز مانند صبح یا شب میتواند اثر درمانی را به حداکثر و عوارض را به حداقل برساند و به عنوان مثال، مصرف برخی داروهای فشار خون در شب ممکن است اثر حفاظتی بهتری در برابر سکته داشته باشد.
به طور کلی همکاری بیمار و رعایت دقیق دستورات پزشک و داروساز، کلید طلایی در درمان است و بیمار باید بداند که داروها نه تنها قادر به درمان هستند، بلکه در صورت مصرف نادرست میتوانند تهدیدی برای سلامتی باشند. مطالعه بروشور دارو، پرسیدن سوالات از پزشک و پایبندی به جدول زمانی مصرف، نشاندهنده مسئولیتپذیری بیمار در قبال سلامت خود و قطع شدن سریعتر چرخه بیماری است.
source