به گزارش ایمنا، صفرا مایعی زردرنگ و غلیظ است که توسط سلولهای کبد تولید میشود و در کیسه صفرا ذخیره میشود. نقش اصلی صفرا کمک به هضم چربیها و جذب ویتامینهای محلول در چربی است. صفرا از طریق مجاری صفراوی به روده کوچک منتقل میشود و با شکستن مولکولهای چربی، به فرآیند گوارش کمک میکند. ترکیبات اصلی صفرا شامل نمکهای صفراوی، کلسترول، فسفولیپیدها و بیلیروبین است.
هر گونه اختلال در تولید یا تخلیه صفرا ممکن است باعث بروز مشکلات گوارشی و صفراوی شود. بیماریهای صفراوی مجموعهای از مشکلات مرتبط با کیسه صفرا و مجاری صفراوی است که میتواند عملکرد صفرا در بدن را مختل کند. این بیماریها از مشکلات شایع مانند سنگهای کیسه صفرا و التهاب کیسه صفرا تا شرایط پیچیدهتر مانند سرطان کیسه صفرا و انسداد مجاری صفراوی گسترده است.
علائم این بیماریها شامل درد شکم، تهوع، استفراغ، زردی پوست و مشکلات گوارشی است. تشخیص و درمان بهموقع این بیماریها ضروری است تا از بروز عوارض جدیتر جلوگیری شود. سنگ کیسه صفرا یکی از رایجترین مشکلات صفراوی است و زمانی رخ میدهد که ترکیبات شیمیایی موجود در صفرا مانند کلسترول یا بیلیروبین بیش از حد معمول تغلیظ شود و سنگهای سخت را تشکیل دهد.
سنگهای کیسه صفرا میتواند کوچک و بی علامت باشد یا در موارد شدیدتر باعث انسداد مجاری صفراوی شود که علائم دردناک و خطرناکی مانند التهاب و عفونت ایجاد میکند. تشکیل سنگهای کیسه صفرا میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد و تعادل نداشتن ترکیبات صفرا، تخلیه ناکامل کیسه صفرا، چاقی، رژیم غذایی پرچرب و کم فیبر یا عوامل ژنتیکی میتواند خطر ابتلاء به این مشکل را افزایش دهد.
مادران باردار یا افرادی که تحت درمانهای هورمونی قرار دارند، ممکن است بیشتر در معرض خطر باشند. آگاهی از عوامل خطر میتواند در پیشگیری از سنگهای کیسه صفرا مؤثر باشد. قانونگذار برای کاهش این بیماریهایی که در اثر متداول بودن همراه دارای مسؤلیت کلنیک های خاص پزشکی می شود، نسبت به طراحی تقسیم بندی ها اقدام میکند.
کیسه صفرا، عضوی کوچک و گلابیشکل در زیر کبد است که حدود ۱۵ تا ۳۰ سیسی حجم دارد. کیسه صفرا در قسمت تحتانی کبد قرار گرفته که محل تجمع و ذخیره صفرا است. صفرا برای هضم و جذب چربیها و سمزدایی بدن کاربرد دارد. پاکسازی کبد از طریق تولید صفرا صورت میگیرد و مجاری صفراوی، صفرا را تولید و ترشح میکنند.
شایعترین سنگهای کیسه صفرا، سنگهای کلسترولی است که ۷۵ درصد سنگهای صفرا را تشکیل میدهد. جنس چربی و رژیمهای غذایی باعث افزایش غلظت کلسترول در صفرا میشود و این موضوع مقدمهای برای تولید سنگهای کیسه صفرا میشود. رعایت رژیم غذایی برای پیشگیری از ایجاد سنگهای کیسه صفرا حائز اهمیت بالایی است.
عبداللهی با بیان اینکه سنگهای کیسه صفرا بیشتر ناشی از رژیمهای غذایی، افزایش کلسترول، برهم خوردن تعادل صفرا و کاهش تحرک کیسه صفرا در افراد کم تحرک و چاق است، ادامه میدهد: در افراد بالای ۳۰ سال و در زنان، بیشتر سنگهای کیسه صفرا دیده میشود و در بروز این مشکل، زمینههای ژنتیکی نیز تأثیرگذار است.
مصرف چربی برای بدن لازم است و بخشی از منبع انرژی بدن را تشکیل میدهد. با توجه به نیاز بدن به چربیها، نمیتوان چربی را از رژیم غذایی حذف کرد، اما در این بین، افراد باید توجه داشته باشند که به منظور پیشگیری از بروز بیماریها و به ویژه سنگهای کیسه صفرا، چربیهای سبکتر مانند روغن کنجد و زیتون مصرف کنند.
سنگ کیسه صفرا ممکن است به صورت اتفاقی در سونوگرافیهای انجام شده افراد مشخص شود و باید توجه داشت که تمام سنگهای کیسه صفرا نیاز به عمل جراحی و خارج کردن کیسه صفرا ندارد. تعداد کمی از سنگهای کیسه صفرا وجود دارد که در صورت ایجاد علامت و مشکل برای بیمار، کیسه صفرا از بدن خارج میشود.
عبداللهی میگوید: بسیاری از سنگهای کیسه صفرا به دلیل اینکه اتفاقی تشخیص داده میشود و علامتی ندارد، نیاز به اقدام خاصی ندارد و باید توجه داشت که سنگهای کیسه صفرا در خود کیسه صفرا و مجاری کیسه صفراوی یا درخت صفراوی ممکن است دیده شود.
درد مربوط به سنگهای کیسه صفرا به طور معمول در ناحیه فوقانی شکم و ممکن است به شانه راست یا پشت انتشار یابد و به طور معمول پس از مصرف غذاهای چرب تشدید میشود. در موارد انسداد مجاری صفراوی، عوارض جدی مانند عفونت یا التهاب ممکن است رخ دهد.
درد دردناک و شدید در ناحیه فوقانی شکم و ممکن است همراه با سنگینی، تهوع و استفراغ بعد از خوردن غذا به ویژه غذاهای چرب و سنگین باشد. علائم سنگهای کیسه صفرا به طور معمول شامل درد شدید در ناحیه فوقانی شکم، تهوع، استفراغ و در موارد شدید زردی پوست و چشمها است.
درمان سنگهای کیسه صفرا بسته به شدت بیماری و وضعیت بیمار متفاوت است. درمانهای غیرتهاجمی شامل تغییرات در رژیم غذایی و مصرف داروهایی است که به کاهش علائم کمک میکند. اما در موارد شدیدتر، جراحی برای برداشتن کیسه صفرا یا تخلیه سنگها از مجاری صفراوی ضروری است.
این روشها به طور معمول بسیار مؤثر است و به بازگرداندن کیفیت زندگی بیمار کمک میکند. به طور کلی، پیشگیری از بیماریهای صفراوی نیازمند رعایت سبک زندگی سالم است. حفظ وزن مناسب، رژیم غذایی متعادل شامل فیبر کافی و کاهش مصرف چربیهای اشباع، فعالیت بدنی منظم و کنترل بیماریهای زمینهای مانند دیابت میتوانند خطر ابتلاء به مشکلات صفراوی را کاهش دهد.
教育 و آگاهیبخشی نیز نقش مهمی در حفظ سلامت صفرا ایفا میکند. سلامت کیسه صفرا برای عملکرد صحیح سیستم گوارشی و کلی بدن اهمیت زیادی دارد. از همین رو مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم مشکوک مانند درد شکم یا زردی پوست، انجام آزمایشات لازم و دریافت درمان بهموقع میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.