آزمایش ضعف سیستم ایمنی بدن چیست؟

ابتلا به بیماری‌های مختلف ممکن است این سؤال را ایجاد کند که آیا آزمایشی برای سنجش قدرت یا ضعف سیستم ایمنی وجود دارد یا خیر. باید بدانید درصورتی‌که در سیستم دفاعی بدن مشکلی باشد، فرد به طور پی‌درپی دچار عفونت‌های مختلف می‌شود. اغلب این افراد با پیروی از سبک زندگی سالم، مصرف مواد مغذی حیاتی و در صورت لزوم قرص تقویت سیستم ایمنی می‌توانند ایمنی خود را تا سطح بالایی بهبود بخشند.

رایج‌ترین علائم ضعف سیستم ایمنی در مراحل اولیه عبارتند از:

• خستگی بیش از حد و مداوم
• عفونت‌های مکرر و طولانی‌مدت
• مشکلات گوارشی
• مشکلات پوست و مو
• کند شدن روند بهبود زخم‌ها
• تب‌های درجه پایین و التهاب
• درد مفاصل و عضلات

چه زمانی نیاز به آزمایش ضعف سیستم ایمنی داریم؟

آزمایش ضعف سیستم ایمنی هنگامی ضروری است که فرد دچار عفونت‌های مکرر، طولانی‌مدت یا غیرعادی شود. علائم هشدار دهنده عبارتند از:

• ذات‌الریه
• سینوزیت
• عفونت‌های پوستی مزمن
• سابقه خانوادگی نقص ایمنی اولیه (PID)
• کندی رشد در کودکان
• بیماری‌های خودایمنی
• مبتلایان به HIV
• بیماران تحت پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی

آیا آزمایش برای سنجش سیستم ایمنی بدن وجود دارد؟

اگر می‌خواهید بدانید اسم آزمایش سیستم ایمنی بدن چیست؟ باید بگوییم آزمایش واحد و جامعی برای سنجش کامل سیستم ایمنی وجود ندارد، اما مجموعه‌ای از آزمایش‌ها برای ارزیابی اجزای مختلف آن انجام می‌شود. پزشک با بررسی جواب این آزمایش‌ها، عملکرد دفاعی بدن را ارزیابی خواهد کرد.

آزمایش CBC یک آزمایش رایج است که پزشکان برای ارزیابی سلامت کلی فرد تجویز می‌کنند. علائم اختصاری اصلی سیستم ایمنی بدن در آزمایش خون موارد زیر هستند:

• WBC (گلبول‌های سفید)
• LYM (لنفوسیت‌ها)
• فاکتورهای التهابی نظیر CRP و ESR

آزمایش اول، اندازه‌گیری تعداد و عملکرد لنفوسیت‌ها

لنفوسیت‌ها سلول‌های سفید خون مسئول ایمنی هستند که در مبارزه با سرطان و عفونت نقش کلیدی دارند. این گلبول‌های سفید به دو دسته T و B تقسیم می‌شوند. تعداد نرمال آن‌ها برای عملکرد صحیح سیستم ایمنی ضروری است. زمانی‌که تعداد لنفوسیت‌ها از مقدار طبیعی بیشتر شود، لنفوسیتوز ایجاد خواهد شد. بالا بودن سطح لنفوسیت‌ها نشان دهنده این است که بدن در حال مبارزه با عفونت یا بیماری‌های التهابی است.

در حالت عادی این عارضه موقت و بی‌خطر است و در اغلب موارد با درمان بیماری زمینه‌ای بهبود می‌یابد. اما در موارد نادر در صورت پایدار بودن و همراهی با علائم بالینی خاص تعداد بالای لنفوسیت‌ها می‌تواند نشانه یک بیماری خطرناک مانند HIV، هپاتیت، سیفلیس یا بیماری سل باشد.

آزمایش لنفوسیت چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش لنفوسیت (LYM) به شرایط خاصی نیاز ندارد و با گرفتن نمونه خون از ورید انجام می‌شود. برای این آزمایش ناشتا بودن لازم نیست اما درباره داروها و مکمل‌های مصرفی خود حتما پزشک را مطلع سازید.

چهار روش برای اندازه‌گیری تعداد و عملکرد لنفوسیت‌ها عبارتند از:

شمارش کل گلبول‌های سفید (WBC Count): معمولا لنفوسیت‌ها بخشی از آزمایش خون CBC هستند و در آن تعداد کل گلبول‌های سفید خون اندازه‌گیری می‌شوند. تعداد کلی 4000 تا 11000 سلول در میکرولیتر خون طبیعی است.

آزمایش CBC-Diff: در آزمایش دیگری به نام «دیف» (Diff) که مخفف Differential است می‌توان سطح لنفوسیت‌ها را تعیین کرد. این آزمایش درصد و تعداد پنج نوع اصلی گلبول سفید (نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت، ائوزینوفیل و بازوفیل) را تعیین می‌کند.

فلوسیتومتری (Flow Cytometry): برای تعیین زیرگروه‌های لنفوسیت (T-cells, B-cells, NK-cells) و عملکرد آن‌ها در تشخیص سرطان‌های خون استفاده می‌شود.

بیوپسی مغز استخوان: در موارد مشکوک به اختلالات تولید سلول، برای بررسی دقیق‌تر انجام می‌شود.

نتایج آزمایش لنفوسیت چیست؟

نتایج آزمایش تعداد گلبول‌های سفید مسئول ایمنی را نشان می‌دهد. محدوده نرمال آزمایش لنفوسیت در بزرگسالان 1000 تا 4800 در هر میکرولیتر خون و در کودکان 3000 تا 9500 است.

• بالا بودن (لنفوسیتوز): نشان‌دهنده عفونت ویروسی، التهاب یا بیماری‌های خاص مانند لوسمی است.
• پایین بودن (لنفوسیتوپنی): به معنی ضعف ایمنی، عفونت‌های شدید یا مشکلات مغز استخوان است.

آزمایش دوم، تست ایمونوگلوبولین

آزمایش ایمونوگلوبولین (Immunoglobulin Test) یک آزمایش خون است که در آن میزان سطح آنتی‌بادی‌ها بررسی می‌شود. آنتی‌بادی پروتئین‌های خونی هستند که توسط برخی سلول‌های ایمنی به نام پلاسماسل در پاسخ به ویروس‌ها، باکتری‌ها و سایر مهاجمان تولید می‌شود.

این آنتی‌بادی‌ها به عوامل بیگانه متصل شده و آن‌ها را خنثی می‌کنند؛ در نتیجه باعث از بین رفتن ماهیت بیماری‌زایی آن‌ها می‌شوند.

پنج نوع آنتی‌بادی مختلف در بدن وجود دارد که هر یک وظیفه خاصی بر عهده دارند. سه نمونه از مهم‌ترین آن‌ها IgG (فراوان‌ترین)، IgM (پاسخ اولیه) و IgA (موجود در ترشحات) هستند.

آزمایش ایمونوگلوبولین چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش ایمونوگلوبولین با نمونه‌گیری خون از ورید انجام می‌شود و نیازی به ناشتایی ندارد. در موارد خاص برای بررسی برخی بیماری‌های ترشحی، ممکن است به جای خون، از نمونه‌های دیگر مانند بزاق یا ادرار نیز استفاده شود.

نتایج آزمایش ایمونوگلوبولین به چه معنا است؟

توجه کنید نتایج غیرنرمال همیشه به معنی بیماری جدی نیست و تفسیر نهایی باید توسط متخصص براساس علائم بالینی انجام شود. با این‌حال تفسیر نتایج ایمونوگلوبولین به شرح زیر است:

ایمونوگلوبولین G (IgG): بالاترین مقدار پادتن در خون است که به معنی ایمنی طولانی‌مدت یا عفونت قبلی است.

• بالا بودن: عفونت‌های مزمن، بیماری‌های خودایمنی، بیماری‌های کبدی، یا سرطان خون
• پایین بودن: نقص ایمنی، عفونت‌های مکرر، یا سوءتغذیه

ایمونوگلوبولین M (IgM): اولین پادتنی است که هنگام مواجهه با عفونت جدید تولید می‌شود.

• بالا بودن: نشان‌دهنده یک عفونت فعال یا تازه است.
• پایین بودن: ممکن است به دلیل بیماری‌های خون یا نارسایی سیستم ایمنی باشد.

ایمونوگلوبولین A (IgA): در مخاط‌ها در دستگاه تنفسی و گوارشی برای مبارزه با عوامل بیماری‌زا فعال است.

• بالا بودن: ممکن است نشان‌دهنده بیماری‌های التهابی مزمن، عفونت‌ها یا برخی بیماری‌های کبدی باشد.
• پایین بودن: معمولا زمینه ارثی داشته و فرد را مستعد عفونت‌های مخاطی می‌کند.

آزمایش سوم، فاکتورهای التهابی

فاکتورهای التهابی به عنوان بخش کلیدی آزمایش‌های سیستم ایمنی شناخته می‌شود که اصلی‌ترین فاکتورهای آن عبارتند از:

CRP(پروتئین واکنشی): این پروتئین در کبد تولید شده و التهاب‌های حاد مانند عفونت‌های باکتریایی و بیماری‌های مزمن را نشان می‌دهد.

ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز): میزان التهاب، عفونت و سایر بیماری‌های خودایمنی را با اندازه‌گیری سرعت ته‌نشین شدن گلبول‌های قرمز در لوله آزمایش بررسی می‌کند.

سیتوکین‌ها مانند IL-6: در تحریک و ایجاد التهاب نقش دارد. افزایش آن نشان‌دهنده التهاب مداوم است.

میزان گلبول‌های سفید (WBC): افزایش شمار گلبول‌های سفید نشان‌دهنده واکنش سیستم ایمنی بدن به التهاب یا عفونت است. بررسی فاکتورهای التهابی به کمک آزمایش خون و با نمونه گیری خون از ورید انجام می‌شود.

آزمایش چهارم، آزمایش‌های خودایمنی

آزمایش‌های ANA و RF ابزارهای تشخیصی کلیدی برای اختلالات ایمنی و التهابی هستند و بیماری‌های خودایمنی را شناسایی می‌کنند. در این قبیل بیماری‌ها پادتن‌ها به هسته سلولی خود حمله می‌کند.

ANA یا آنتی‌بادی‌های ضد هسته‌ای: این تست خون برای غربالگری بیماری‌های خودایمنی شایع مانند لوپوس، اسکلرودرما، سندرم شوگرن و التهابات مفصلی توصیه می‌شود. نتیجه مثبت این آزمایش نیازمند بررسی‌های تخصصی‌تر است.

RF یا فاکتور روماتوئید: این تست برای تشخیص و بررسی شدت بیماری آرتریت روماتوئید کاربرد دارد. در صورت مثبت شدن نتیجه علاوه بر بیماری روماتیسم مفصلی ممکن است نشانه بیماری‌های دیگری از جمله لوپوس، شوگرن، عفونت‌های مزمن، سرطان‌ها باشد.

آزمایش پنجم، تست ویتامین D

ویتامین D یکی از فاکتورهای قابل بررسی در آزمایش خون برای سیستم ایمنی است. این ویتامین نقش کلیدی در تقویت پاسخ‌های ایمنی دارد و کمبود آن خطر بروز عفونت‌ها و اختلالات سیستم ایمنی را افزایش می‌دهد. آزمایش خون (25(OH)D) (۲۵-هیدروکسی ویتامین D) دقیق‌ترین روش برای اندازه‌گیری سطح این ویتامین است.

مقدار نرمال ویتامین D معمولا بین 30 تا 100 نانوگرم بر میلی‌لیتر یا 75 تا 250 نانومول بر لیتر گزارش می‌شود.

سخن پایانی

در این مقاله از مجله سلامت داروخانه آنلاین مثبت سبز دانستیم، آزمایش‌های بررسی عملکرد سیستم ایمنی برای بررسی بیماری‌های خودایمنی و سایر مشکلات جدی توصیه می‌شوند. اکثر افرادی که تصور می‌کنند اختلال سیستم ایمنی دارند با سبک زندگی سالم و دریافت مواد مغذی حیاتی می‌توانند از سیستم ایمنی خود حمایت کنند. برای این افراد مصرف مکمل‌های تقویتی و ویتامین‌ها زیر نظر پزشک به خوبی اثربخش است.