آمپول اچ سی جی

آمپول اچ سی جی برای چیست؟

هورمون گنادوتروپین جفتی انسان (Human Chorionic Gonadotropin – HCG)، هورمونی است که به صورت طبیعی در دوران بارداری توسط جفت ترشح می‌شود. در پزشکی، شکل مصنوعی این هورمون به‌صورت آمپول یا پودر تزریقی HCG تولید می‌شود و کاربردهای متنوعی برای زنان و مردان دارد.

کاربرد آمپول HCG جی در زنان

HCG در زنان معمولاً در درمان ناباروری کاربرد داشته و نقش آن تقلید از عملکرد هورمون لوتئینیزه‌کننده (LH) است. این هورمون باعث تخمک‌گذاری می‌شود. مهم‌ترین موارد مصرف عبارتند از:

• تحریک تخمک‌گذاری در زنانی که دارای اختلال در تخمک‌گذاری هستند.
• کمک به آزاد شدن تخمک پس از تحریک تخمدان‌ها با داروهای افزایش‌دهنده رشد فولیکول (مانند کلومیفن یا گنادوتروپین‌ها)
• در برخی موارد برای پشتیبانی از فاز لوتئال در چرخه‌های کمک‌باروری (IVF و IUI)

برای کمک به درمان می‌توانید از قرص تقویت سیستم ایمنی بدن یا دیگر مکمل های تخصصی استفاده کنید. مصرف همزمان نیازمند نسخه و بررسی پزشک است.

کاربرد آمپول اچ سی جی در آقایان (مردان)

در مردان، HCG عملکردی مشابه LH دارد و موجب تحریک سلول‌های لایدیگ در بیضه‌ها برای تولید تستوسترون می‌شود. برخی از موارد مصرف این دارو در آقایان به شرح زیر است:

• درمان هیپوگونادیسم هیپوگونادوتروپیک (کاهش عملکرد غدد جنسی به دلیل کمبود هورمون‌های گنادی)
• کمک به نزول بیضه‌های نزول‌نیافته در کودکان پسر (در برخی موارد خاص)
• گاهی در ترکیب با سایر داروهای باروری برای تحریک اسپرم‌سازی

نحوه تزریق آمپول اچ سی جی

تزریق این دارو باید در مراکز درمانی و تحت نظر پزشک یا متخصص باشد. دقت داشته باشید که روش مصرف یا نحوه تزریقی که در ادامه بیان شده است، تنها برای افزایش آگاهی شماست. برای آگاهی از نحوه تزریق، با ما همراه باشید.

آماده‌سازی قبل از تزریق آمپول HCG

بررسی دقیق دستور پزشک از نظر دوز دارو، زمان تزریق و نوع تزریق (عضلانی یا زیرجلدی)، زیرا HCG دارویی زمان‌حساس است و اشتباه در زمان یا مقدار می‌تواند اثر درمان را کاهش دهد. شستن کامل دست‌ها با آب و صابون حداقل به مدت ۲۰ ثانیه یا استفاده از محلول ضدعفونی‌کننده الکلی برای جلوگیری از انتقال آلودگی ضروری است. آماده کردن تمام وسایل مورد نیاز پیش از شروع تزریق جهت جلوگیری از وقفه در فرآیند تزریق مهم است.

آماده‌سازی دارو (حل کردن پودر HCG)

• برداشتن درپوش پلاستیکی یا فلزی ویال پودر و ویال حلال بدون تماس دست با قسمت لاستیکی آن‌ها.
• ضدعفونی کردن سطح لاستیکی هر دو ویال با پد الکلی و صبر کردن چند ثانیه تا خشک شود.
• کشیدن مقدار تجویز شده از حلال با سرنگ استریل طبق نسخه پزشک.
• تزریق آرام حلال به داخل ویال پودر به‌گونه‌ای که مایع به دیواره داخلی ویال برخورد کند و مستقیماً روی پودر ریخته نشود تا کف ایجاد نشود.
• چرخاندن آرام ویال بین انگشتان تا زمانی که پودر کاملاً حل شده و محلول شفاف و بدون ذرات معلق شود (از تکان دادن شدید خودداری شود).
• کشیدن مقدار دقیق داروی آماده‌شده به داخل سرنگ با رعایت کامل اصول استریل.

انتخاب روش تزریق

• تعیین روش تزریق بر اساس تجویز پزشک، زیرا همه انواع HCG برای هر دو روش مناسب نیستند.
• توجه به این نکته ک تزریق عضلانی (IM) بیشتر برای ویال‌های پودری رایج است. همچنین، تزریق زیرجلدی (SC) بیشتر برای فرم‌های آماده مانند Ovidrel استفاده می‌شود.

نحوه تزریق عضلانی (IM) آمپول HCG

• انتخاب محل مناسب تزریق که شامل قسمت خارجی و بالایی عضله باسن (ایمن‌ترین و رایج‌ترین محل) و بخش جانبی ران (در صورت تزریق توسط خود فرد)
• ضدعفونی کردن محل تزریق با پد الکلی از مرکز به اطراف و صبر کردن تا خشک شدن پوست
• نگه داشتن سر ویال بین انگشتان تا زمانی که پودر کاملاً حل شده و محلول شفاف و بدون ذرات معلق شود (از تکان دادن شدید خودداری شود).
• کشیدن مقدار دقیق داروی آماده‌شده به داخل سرنگ با رعایت کامل اصول استریل

چند روز بعد از آمپول اچ سی جی باردار می‌شوم؟

آمپول HCG باعث تحریک تخمک‌گذاری می‌شود. معمولاً تخمک‌گذاری ۲۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق رخ می‌دهد، لقاح در همان زمان اتفاق می‌افتد، لانه‌گزینی حدود یک هفته بعد است و تست بارداری واقعی پس از ۱۰ تا ۱۴ روز مثبت می‌شود.

• آمپول HCG مستقیماً باعث بارداری نمی‌شود، بلکه تخمک‌گذاری را تحریک می‌کند.
• تخمک‌گذاری معمولاً ۲۴ تا ۳۶ ساعت پس از تزریق انجام می‌شود.
• اگر نزدیکی یا IUI در زمان مناسب انجام شود، لقاح طی چند ساعت پس از تخمک‌گذاری رخ می‌دهد.
• بنابراین لقاح ۱ تا ۲ روز بعد از تزریق HCG اتفاق می‌افتد.

زمان لانه‌گزینی جنین

• جنین پس از لقاح، از طریق لوله فالوپ به سمت رحم حرکت می‌کند.
• لانه‌گزینی معمولاً ۶ تا ۱۰ روز بعد از تخمک‌گذاری انجام می‌شود.
• یعنی حدود ۷ تا ۱۲ روز پس از تزریق HCG

بهترين زمان نزديکی بعد از آمپول HCG

بهترین زمان نزدیکی بعد از آمپول HCG، شب تزریق و ۲۴ تا ۳۶ ساعت پس از آن است، چون تخمک‌گذاری در این بازه رخ می‌دهد و اسپرم باید پیش از آزاد شدن تخمک در دستگاه تناسلی حضور داشته باشد. اما چرا زمانبندی نزدیکی بعد از تزریق مهم است؟

• آمپول HCG باعث تحریک و آزاد شدن تخمک می‌شود، اما خودِ آن باعث بارداری نمی‌شود.
• تخمک تنها ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از آزاد شدن قابلیت بارور شدن دارد.
• اسپرم می‌تواند ۳ تا ۵ روز در بدن زن زنده بماند، بنابراین باید قبل از تخمک‌گذاری حضور داشته باشد.

چند تا امپول اچ سی جی باید زد؟

• آمپول HCG معمولاً فقط یک بار در هر دوره درمان تزریق می‌شود تا تخمک‌گذاری را تحریک کند.
• دوز رایج آن ۵۰۰۰ یا ۱۰٬۰۰۰ واحد است و زمان تزریق بسته به نتیجه سونوگرافی و نظر پزشک تعیین خواهد شد.
• در روش‌های IUI یا IVF هم همین تک‌دوز کافی است و معمولاً ۲۴ تا ۳۶ ساعت بعد از تزریق، تخمک آزاد می‌شود.
• تزریق خودسرانه یا چندباره می‌تواند منجر به تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) یا ایجاد کیست شود، پس باید طبق دستور پزشک انجام شود.

مکانیسم اثر آمپول اچ سی جی

اچ سی جی با تقلید از عملکرد هورمون LH عمل می‌کند و باعث بلوغ نهایی فولیکول و آزاد شدن تخمک از تخمدان می‌شود. این هورمون گیرنده‌های LH را در تخمدان فعال کرده و فرایند تخمک‌گذاری را آغاز می‌کند. پس از تخمک‌گذاری، HCG به تشکیل و حفظ جسم زرد کمک می‌کند تا ترشح پروژسترون افزایش یابد و شرایط مناسب برای لانه‌گزینی جنین در رحم فراهم شود.

اشکال دارویی اچ سی جی

• پودر تزریقی به همراه حلال (ویال دوگانه)
• آمپول یا سرنگ از پیش آماده

عوارض آمپول اچ سی جی

مصرف این دارو در برخی بیماران با عوارض جانبی همراه است. بیشتر این موارد خفیف است و بعد از مدتی از بین می‌رود. برخی از عوارض شایع این قرص عبارتند از:

• درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
• سردرد
• تهوع یا احساس نفخ
• حساسیت و درد پستان‌ها
• خستگی یا تغییرات خلقی خفیف

عوارض اچ سی جی در خانم‌ها

• درد زیر شکم یا احساس سنگینی لگن
• بزرگ شدن تخمدان‌ها
• احتمال ایجاد کیست تخمدان
• نامنظم شدن موقت قاعدگی

عوارض جدی آمپول HCG

عوارض جدی نادر ولی مهم می‌باشند. مهم‌ترین عارضه، تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) است که با درد شدید شکم، نفخ زیاد، تهوع شدید، افزایش سریع وزن و تنگی نفس بروز می‌کند. لخته شدن خون به خصوص در افراد مستعد ممکن است رخ دهد. واکنش‌های حساسیتی شدید مانند کهیر، تورم صورت و تنگی نفس نیز گزارش شده است. در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

موارد احتیاط اچ سی جی

این آمپول یک داروی قوی با اثر هورمونی است که باید تحت نظر متخصص زنان یا غدد استفاده شود، زیرا زمان، مقدار و شرایط بدن در اثربخشی و ایمنی آن بسیار موثر است. در ادامه موارد احتیاط و دلایل اهمیت هرکدام توضیح داده شده است:

• آمپول اچ سی جی نباید خودسرانه تزریق شود، چون اثر آن بر تخمک‌گذاری، تخمدان‌ها و هورمون‌ها دقیق و ظریف است. پزشک با بررسی سونوگرافی فولیکول‌ها، سطح استروژن و زمان تخمک‌گذاری، دوز مناسب را تعیین می‌کند؛ در غیر این صورت احتمال تحریک بیش از حد تخمدان یا ناهماهنگی در تخمک‌گذاری وجود دارد.
• در صورتی که فرد کیست فعال تخمدان یا بزرگی چشمگیر تخمدان داشته باشد، تزریق HCG می‌تواند باعث افزایش اندازه کیست یا حتی پارگی آن گردد. بنابراین قبل از تزریق، باید با سونوگرافی از وضعیت تخمدان‌ها اطمینان حاصل شود.
• هورمون HCG ممکن است اندکی انعقاد خون را افزایش دهد. در افرادی که سابقه خانوادگی یا شخصی ترومبوز، آمبولی ریه، سکته قلبی یا مغزی دارند، باید با دقت فراوان و زیر نظر پزشک مصرف شود. در مواقع پرخطر، گاهی پزشک داروهای پیشگیری از لخته را هم تجویز می‌کند.
• در بیماران دارای پرکاری یا کم‌کاری تیروئید درمان‌نشده، تزریق HCG ممکن است تعادل هورمونی بدن را برهم بزند. همچنین در مشکلات آدرنال مانند بیماری کوشینگ یا آدیسون، مصرف بدون کنترل می‌تواند خطرناک باشد.

موارد منع مصرف آمپول اچ سی جی

در کنار موارد بالا، توجه به موارد منع مصرف نیز ضروری است:

• حساسیت یا آلرژی به HCG
• بارداری
• سرطان‌های وابسته به هورمون (پستان، تخمدان، رحم، پروستات)
• کیست فعال یا بزرگی غیرطبیعی تخمدان
• خونریزی رحمی با علت نامشخص
• بیماری‌های کنترل‌نشده تیروئید
• بیماری‌های غده فوق‌کلیه (آدرنال)

تزریق آمپول اچ سی جی در بارداری

تزریق آمپول HCG در بارداری معمولاً تنها در شرایط خاص و تحت نظارت پزشک انجام می‌شود. در برخی مادران با سابقه سقط مکرر یا کمبود هورمون پروژسترون، پزشک برای حمایت از جسم زرد و حفظ ترشح پروژسترون از HCG استفاده می‌کند تا لانه‌گزینی و رشد اولیه جنین تقویت شود. با این حال، مصرف خودسرانه آن خطرناک است، چون ممکن است باعث تحریک بیش از حد تخمدان، چندقلوزایی یا برهم‌خوردن تعادل هورمونی شود. تزریق باید دقیق، محدود و با بررسی هورمون‌ها انجام شود.

درصد بارداری با آمپول اچ سی جی

موفقیت بارداری با آمپول HCG عدد ثابت و عمومی ندارد و به عوامل متعددی وابسته است. HCG خودش باروری را افزایش نمی‌دهد؛ زمان‌بندی تخمک‌گذاری را دقیق می‌کند. برآوردهای رایج:

• زدیکی برنامه‌ریزی‌شده با HCG (بدون IUI/IVF): هر سیکل حدود 15–25٪ (به سن و کیفیت تخمک/اسپرم بستگی دارد؛ زیر 35 سال نزدیک‌تر به 20–25٪)
• IUI با تحریک تخمدانی و HCG: هر سیکل حدود 10–20٪ (زیر 35 سال و با فولیکول‌های به‌جا در سمت بالاتر)
• IVF/ICSI با تریگر HCG: نرخ تولد زنده هر انتقال جنین حدود 30–45٪ زیر 35 سال؛ 35–37 سال ~25–35٪؛ 38–40 سال ~15–25٪؛ بالای 40 سال 5–15٪

علائم بارداری بعد از امپول اچ سی جی

پس از تزریق HCG و انجام تخمک‌گذاری، اگر لقاح و لانه‌گزینی موفق باشد، ۷ تا ۱۴ روز بعد علائم اولیه بارداری ظاهر می‌شود. در این دوره، برخی نشانه‌ها ممکن است مشابه عوارض خود آمپول باشند، بنابراین باید با آزمایش خون تأیید شوند. علائم بارداری بعد از امپول عبارتند از:

• تأخیر در قاعدگی
• حساسیت یا درد در پستان‌ها
• تهوع یا بی‌اشتهایی خفیف
• خستگی و خواب‌آلودگی
• احساس سنگینی یا کشش در پایین شکم
• لکه‌بینی یا خونریزی خیلی خفیف (لانه‌گزینی)
• تغییرات خلقی یا تحریک‌پذیری
• تکرر ادرار و احساس گرمای بدن

تداخل دارویی آمپول اچ سی جی

استفاده از آمپول HCG در کنار برخی داروها می‌تواند تداخل ایجاد کند و بر اثربخشی یا ایمنی درمان تأثیر بگذارد. اصلی‌ترین تداخلات دارویی به شرح زیر است:

• داروهای تحریک تخمک‌گذاری و القای IVF
• داروهای ضد انعقاد (رقیق‌کننده‌های خون) از جمله وارفارین، هپارین یا داروهای جدیدتر
• داروهای ضد بارداری خوراکی (OCPs)
• داروهای ضد تشنج و داروهای خاص برای سرطان

شرایط نگهداری آمپول اچ سی جی

آمپول باید در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و داخل یخچال نگهداری شود و از یخ‌زدگی محافظت گردد. ویال پودری در بسته‌بندی اصلی و دور از نور نگهداری شود.

سخن پایانی

این مقاله به بررسی افزایش شانس بارداری در زنان و تنظیم تولید تستوسترون در مردان با آمپول HCG، از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز پرداخت. با وجود فواید چشمگیر آن، مصرف این دارو باید تنها تحت نظر پزشک متخصص و بر اساس تشخیص دقیق انجام شود تا از بروز عوارضی مانند تحریک بیش‌ازحد تخمدان پیشگیری گردد. پایبندی به دوز، زمان‌بندی مناسب و آگاهی از نحوه تزریق، کلید دستیابی به نتایج مطلوب و افزایش احتمال موفقیت بارداری است.