با پر جنب و جوش شدن زندگیmodern و شمولپذیری روزافزون اخبار و فناوریها، کمتر کسی هست که به این سوال پاسخ دهد: «شنیدهاید از این واژههایی که اغلب در زندگی روزمره با آن سروکار داریم؟» در واقع، شاید کسی هم به این پرسش فکر نکرده باشد کهچه برایمان مهم است درتعریف این واژهها؟ در این یادداشت قصد داریم به این سؤال بپردازیم و به این پرسشها پاسخ دهیم.
اگر ببینیم خودمان تعریفهایی در ارتباط با واژهها را در تاریخ و زمانهای گذشته در خودمان پیدا میکنیم، خوب است وگرنه در آرامش باشند. بنابراین، آیا منظورمان این است که ما برای تعین خودمان و روزمرهگی خودمان چیเสتیابه دنبال است یا درک چه چیزهایی که پس از تعین تاریخی و جملگی اعمالی است. فایده فرضا آب با یخ و دستههایی از پشتپاهای اتفاقی و مبتنی بر بدبخت باعث حرکات مفید هستند؟
کلمه طرحواره به عنوان ساختار، قالب یا چارچوب تعریف میشود. طرحوارهها باورهای عمیق ناخودآگاهی هستند که به هیجانها و رفتارهای ما شکل میدهند و گاهی باعث ایجاد آنها میشوند. طی دوران رشد، در اثر آموختهها و همکاری ساختار ژنتیکی فرد، تشکیل میشوند.
طرحوارهها باعث میشوند ما در مورد اتفاقات اطراف خودمان و احساسات درون خودمان نتیجه گیریهای خاصی داشته باشیم. این نتیجه گیریها باعث میشوند که ما احساسات مثبت و منفی زیادی را در خودمان احساس کنیم و سپس برای برطرف کردن این احساسات دست به رفتارهای مخرب بزنیم.
تجارب دوران کودکی و زندگی ما باعث شکلگیری طرحوارهها در ذهن افراد میشود. همان قالب فکری ما و آن چه به وسیله آن دنیا را میبینیم و مسائل را حلکنیم، رفتار دیگران را معنا میکنیم و به اتفاقاتی که پیرامون ما رخ میدهد، بار معنایی میدهیم.
تلههای شخصیتی نیز یکی از مفاهیم مهم در روانشناسی و درمان مشکلات مربوط به روح و روان است که چندان به چشم نمیآید و بسیاری از افراد آن را نادیده میگیرند. همین موضوع باعث میشود تا بسیاری از مشکلات افراد با وجود تلاش زیاد حل نشود.
تلههای شخصیتی در واقع چرخههای از باور هستند که در وجود ما شکل گرفتهاند. شکلگیری این تلهها مدتها طول کشیده است و به همینخاطر بسیاری از افراد متوجه شکلگیری آنها نمیشوند. البته عدم شناخت و آگاهی از این تلهها، تأثیر زیادی در این موضوع دارد.
جفری یانگ و همکارانش تاکنون 18 طرحواره یا تله را معرفی کردهاند که عبارتند از:
طرحوارههای «رهاشدگی/ بی ثباتی»، «بی اعتمادی/ بدرفتاری»، «محرومیت هیجانی»، «نقص/ شرم»، «انزوای اجتماعی»، «دلبستگی/ بی کفایتی»، «آسیبپذیری نسبت به ضرر یا بیماری»، «خود تحول نیافته/ گرفتار»، «شکست»، «استحقاق/ بزرگ منشی»، «خویشتن داری و خود انضباطی ناکامی»، «اطاعت»، «ایثار»، «پذیرش جویی/ جلب توجه»، «منفی گرایی، بدبینی»، «بازداری هیجانی»، «معیارهای سرسختانه/ عیبجویي افراطی»، و «تنبیه».
در یادداشت بعدی به معرفی هر کدام از این طرحوارهها یا تلهها خواهیم پرداخت.